Od goblinów do Uruk-hai: ewolucja orków w twórczości Tolkiena i tradycjach mitologicznych

W Hobbicie narrator ostrzega czytelnika, że Góry Mgliste są niebezpieczne z powodu hord „goblinów, hobgoblinów i orków najgorszego gatunku”. Sformułowanie to jest niemal tautologiczne, gdyż wszystkie te istoty to w istocie ta sama rasa, określana różnymi nazwami. Jak wyjaśnia sam Tolkien w przedmowie do Władcy Pierścieni: „Ork nie jest słowem…

Aby przeczytać dalszą część artykułu, potrzebna jest aktywna prenumerata. Możesz wykupić ją TUTAJ

Zimne smoki Tolkiena i ich germańskie pierwowzory: od Lombardii do Gór Szarych

Smoki jako „niezbędny potwór”: Zimne Smoki Gór Szarych w perspektywie porównawczej Argentyński pisarz Jorge Luis Borges zauważył w jednym ze swoich esejów, że ludzkość pozostaje równie nieświadoma znaczenia smoka, jak znaczenia samego wszechświata, a jednak motyw ten powraca w kulturach oddalonych od siebie w czasie i przestrzeni. Borges określił smoka…

Aby przeczytać dalszą część artykułu, potrzebna jest aktywna prenumerata. Możesz wykupić ją TUTAJ

Smaug i Beowulfowy Smok: od anonimowego potwora do indywidualnego złoczyńcy

Smaug i tradycja Beowulfa: indywidualizacja smoka w mitotwórstwie Tolkiena J.R.R. Tolkien wielokrotnie podkreślał, że smok nie jest jedynie fantastyczną dekoracją literacką, lecz jednym z najbardziej trwałych i znaczących konstruktów ludzkiej wyobraźni. W O baśniach zauważał, że smok w legendzie posiada wartość symboliczną dalece wykraczającą poza jego materialne atrybuty, takie jak…

Aby przeczytać dalszą część artykułu, potrzebna jest aktywna prenumerata. Możesz wykupić ją TUTAJ

Nazgûle jako widma literatury i mitu: od Keatsa po legendy Wabanaki

Czarni Jeźdźcy jako pierwsza manifestacja zła we Władcy Pierścieni Z pominięciem epizodycznych, humorystycznie nacechowanych intryg Lobelii Sackville-Baggins, pierwszymi istotami o jednoznacznie złowrogim charakterze, które pojawiają się we Władcy Pierścieni, są tajemniczy Czarni Jeźdźcy. Ich wkroczenie do Shire – krainy dotąd przedstawianej jako przestrzeń pastoralna, bezpieczna i niemal poza historią –…

Aby przeczytać dalszą część artykułu, potrzebna jest aktywna prenumerata. Możesz wykupić ją TUTAJ

Upiory Kurhanów i Sutton Hoo: archeologia, mit i literacka wyobraźnia Tolkiena

Upiory Kurhanów i archeologia pamięci w Władcy Pierścieni Przed niemal śmiertelnym starciem z Nazgûlami na Wichrowym Czubku hobbici po raz pierwszy stykają się z inną, mniej monumentalną, lecz nie mniej niebezpieczną kategorią bytów nadprzyrodzonych: Upiorami Kurhanów (Barrow-wights). Istoty te zostają w narracji jednoznacznie powiązane z działalnością Króla-Czarnoksiężnika z Angmaru, który…

Aby przeczytać dalszą część artykułu, potrzebna jest aktywna prenumerata. Możesz wykupić ją TUTAJ

Balrog z Morii i ogniste olbrzymy z Muspelheimu: mitologiczne źródła bitwy na Moście Khazad-dûm

Moria, Balrog i mit mostu: nordyckie struktury mitu w Władcy Pierścieni Po ucieczce Drużyny Pierścienia przed Strażnikiem w Wodzie oraz po odparciu ataku wargów w Hollin, bohaterowie Władcy Pierścieni zmuszeni są szukać schronienia w ruinach Morii, dawnego krasnoludzkiego królestwa Khazad-dûm. Przestrzeń ta, przedstawiona jako rozległy, pogrążony w mroku kompleks kopalniany,…

Aby przeczytać dalszą część artykułu, potrzebna jest aktywna prenumerata. Możesz wykupić ją TUTAJ

Sméagol-Gollum: rozdwojona dusza, mit pierścienia i archetyp upadku

Sméagol–Gollum: antropologia upadku i ambiwalencja zła w Władcy Pierścieni Postać Sméagola, znanego później jako Gollum, należy do najbardziej złożonych i wielowymiarowych figur moralnych w Władcy Pierścieni. W przeciwieństwie do jednoznacznych antagonistów, takich jak Sauron czy Nazgûle, Gollum nie reprezentuje zła absolutnego, lecz uosabia proces stopniowej degradacji istoty moralnej pod wpływem…

Aby przeczytać dalszą część artykułu, potrzebna jest aktywna prenumerata. Możesz wykupić ją TUTAJ

Saruman – od Istara do upadłego Fausta: mit, filologia i teologia w Władcy Pierścieni

Saruman: figura upadłego mędrca i tragedia wiedzy pozbawionej mądrości Postać Sarumana Białego należy do najbardziej złożonych i tragicznych figur moralnych w Władcy Pierścieni. W odróżnieniu od Golluma, którego degradacja przebiega od poziomu jednostkowego i instynktownego, Saruman reprezentuje upadek intelektualny i duchowy istoty pierwotnie dobrej, obdarzonej wysoką rangą ontologiczną oraz autorytetem…

Aby przeczytać dalszą część artykułu, potrzebna jest aktywna prenumerata. Możesz wykupić ją TUTAJ

Szeloba i archetyp Pajęczej Matki: między mitologią śmierci a tolkienowską reinterpretacją

Szeloba i Ungolianta: arachniczna genealogia zła w mitologii Tolkiena Szeloba, Wielki Pająk z przełęczy Cirith Ungol, zajmuje w legendarium J.R.R. Tolkiena pozycję wyjątkową jako jedno z ostatnich, autonomicznych wcieleń pierwotnego zła Pierwszej Ery. Autor określa ją mianem „ostatniego dziecka Ungolianty” — istoty prastarej, wywodzącej się spoza porządku Ardy i będącej…

Aby przeczytać dalszą część artykułu, potrzebna jest aktywna prenumerata. Możesz wykupić ją TUTAJ

Czarnoksiężnik z Angmaru i źle zinterpretowana wyrocznia: od Dullahana do Makbeta

Król-Czarnoksiężnik z Angmaru: proroctwo, widmowa władza i archetyp złudnej nieśmiertelności Podczas oblężenia Minas Tirith Gandalf charakteryzuje wodza sił Morgulu w słowach, które kondensują jego mitologiczną rangę: „Król Angmaru dawno temu, Czarodziej, Upiór Pierścienia, Władca Nazgûli, włócznia grozy w ręku Saurona, cień rozpaczy”¹. Opis ten sytuuje Króla-Czarnoksiężnika jako figurę graniczną: jednocześnie…

Aby przeczytać dalszą część artykułu, potrzebna jest aktywna prenumerata. Możesz wykupić ją TUTAJ