Ainurowie

Ainurowie byli pierwszymi istotami stworzonymi przez Eru Ilúvatara przed powstaniem Świata. Zrodzili się z Jego myśli i otrzymali nieśmiertelność dzięki Niezniszczalnemu Płomieniowi. Zamieszkiwali Bezczasowe Sale i byli duchami o wielkiej mocy oraz wiedzy. Każdemu z nich dana została zdolność śpiewu, a wspólne wykonanie wielkich tematów stało się Muzyką Ainurów. W jej trakcie ujawniły się zarówno dążenia do harmonii, jak i do wywyższenia własnej potęgi. Najpotężniejszy z Ainurów, Melkor, wprowadził do Muzyki własne motywy, co doprowadziło do rozdźwięków, jednak ostatecznie Ilúvatar włączył je w całość swego zamysłu.

Koniecznie zobacz > Tolkien Studies Academy – kurs o Śródziemiu

Z Muzyki Ilúvatar ukazał Ainurom Wizję Świata, a następnie wypowiedział słowo Eä, co oznacza Świat, który Jest, i sprawił, że Wizja stała się rzeczywistością. W jej obrębie powstała Arda, Ziemia, przeznaczona na mieszkanie dla Dzieci Ilúvatara, Elfów i Ludzi. Część Ainurów zstąpiła na Eä, aby urzeczywistnić to, co ujrzeli w Wizji, i odtąd zwani byli Potęgami Ardy. Ich potęga została jednak ograniczona przez wejście w granice Czasu i przestrzeni Świata.

Na Ardzie Ainurzy przybierali postacie zgodne ze swą naturą i upodobaniami. Choć byli istotami duchowymi i nie byli trwale związani z jedną formą, często ukazywali się w określonych kształtach, znanych później Elfom i Ludziom. W tradycji elfów Ainurów zamieszkujących Ardę podzielono na Valarów i Majarów. Valarowie stanowili najpotężniejszą część tej rasy i byli opiekunami oraz władcami poszczególnych sfer świata. Do Valarów należeli Manwë, Varda, Ulmo, Aulë, Yavanna, Oromë, Mandos, Lórien, Tulkas, Nienna, Estë, Vairë, Vána, Nessa oraz Melkor, który po buncie został nazwany Morgoth, Czarny Wróg Świata.

Majarowie byli liczniejsi i służyli Valarom. Wśród nich wymieniani są między innymi Eönwë, Ilmarë, Ossë, Uinen, Meliana, Arien, Tilion, Sauron, Gothmog oraz czarodzieje znani jako Istari: Olórin zwany Gandalfem, Curunír zwany Sarumanem, Aiwendil zwany Radagastem, a także Alatar i Pallando. W przekazach pojawiają się również inne istoty, których natura nie jest jednoznacznie określona, jak Thuringwethil, Ungolianta, Draugluin, Złota Jagoda czy Iarwain Ben-adar zwany Tomem Bombadilem.

Ainurzy odegrali zasadniczą rolę w kształtowaniu Ardy, wznosząc królestwa i podejmując walki, które wstrząsnęły światem. W Amanie ustanowili Valinor, a w Śródziemiu powstały między innymi Almaren, Utumno i Angband. Zgodnie z przepowiednią na końcu dni zabrzmi ponownie Wielka Muzyka, potężniejsza niż pierwsza, a w jej wykonaniu wezmą udział zarówno Ainurzy, jak i Dzieci Ilúvatara.

Koniecznie zobacz > Tolkien Studies Academy – kurs o Śródziemiu

Bibliografia

  1. S Roz. Ind.
  2. TEnc Roz. Sociology
  3. DoT Roz. A

Amanyarowie

Amanyarami nazywano tych spośród Eldarów, którzy dotarli do Amanu i zamieszkali w Nieśmiertelnych Krainach. Nazwa ta oznacza Elfy z Amanu i odnosi się do wszystkich, którzy w wyniku Wielkiej Wędrówki przybyli na Zachód i pozostali w Błogosławionym Królestwie.

Koniecznie zobacz > Tolkien Studies Academy – kurs o Śródziemiu

W czasach Drzew Valarów wiele ludów elfów wyruszyło ze Śródziemia pod przewodnictwem Valarów i dotarło do Amanu. Należeli do nich Vanyarowie, Noldorowie oraz znaczna część Telerich. W późniejszych wiekach do Amanu przybywali również inni Eldarowie, którzy po różnych wydarzeniach powracali na Zachód.

Określenie Amanyarowie odróżniało ich od Elfów, które pozostały w Śródziemiu, zwanych Umanyarami. Amanyarowie cieszyli się bezpośrednią bliskością Valarów oraz światłem Dwóch Drzew, a później światłem Słońca i Księżyca w Amanie.

Koniecznie zobacz > Tolkien Studies Academy – kurs o Śródziemiu

Bibliografia

  1. TEnc Roz. Sociology
  2. DoT Roz. A

Apanónar

Apanónar było jednym z określeń Ludzi w języku quenya i oznaczało Później Narodzonych. Nazwa ta odnosiła się do faktu, że Ludzie byli Drugimi Dziećmi Ilúvatara i pojawili się na Ardzie po Elfach.

Koniecznie zobacz > Tolkien Studies Academy – kurs o Śródziemiu

Ludzie przebudzili się wraz z pierwszym wschodem Słońca w krainie Hildórien na dalekim wschodzie Śródziemia. W odróżnieniu od Elfów byli śmiertelni, a ich los po śmierci nie był znany nawet Valarom. Z tego powodu nazywano ich także Gośćmi lub Obcymi w świecie, który istniał już przez długie wieki przed ich pojawieniem się.

Gdy Ludzie pojawili się na Ardzie, zamieszkiwały ją już inne rasy rozumne, w tym Elfy, Krasnoludowie i Entowie, a także stworzenia skażone przez Morgotha. Apanónar odegrali jednak istotną rolę w dziejach świata, a ich los został związany z historią zarówno Śródziemia, jak i Valarów.

Koniecznie zobacz > Tolkien Studies Academy – kurs o Śródziemiu

Bibliografia

  1. S Roz. Ind.
  2. TEnc Roz. Sociology
  3. DoT Roz. A

Aragorn II

Aragorn II, zwany Elessarem, był szesnastym i ostatnim Wodzem Dúnedainów Północy oraz późniejszym królem Zjednoczonego Królestwa Arnoru i Gondoru. Urodził się w roku 2931 Trzeciej Ery jako syn Arathorna II i Gilraeny. Po śmierci ojca został wychowany w Rivendell pod opieką Elronda, który nadał mu imię Estel i ukrywał jego pochodzenie.

Koniecznie zobacz > Tolkien Studies Academy – kurs o Śródziemiu

W roku 2951 Elrond wyjawił mu jego rodowód i wręczył mu dziedzictwo Isildura. Aragorn wyruszył wówczas w dalekie wędrówki i służył w różnych krajach pod przybranymi imionami, między innymi jako Thorongil. Walczył w służbie króla Rohanu oraz namiestnika Gondoru, zdobywając doświadczenie i sławę. Był także znany jako Obieżyświat w Bree.

W młodości związał się z Arweną, córką Elronda. Warunkiem ich małżeństwa było objęcie przez Aragorna tronu Arnoru i Gondoru. W czasie Wojny o Pierścień dołączył do Drużyny Pierścienia i po upadku Gandalfa w Morii objął jej przywództwo. Odegrał kluczową rolę w obronie Rohanu i Gondoru, dowodził Szarym Hufcem, wezwał Umarłych z Dunharrow i zdobył flotę korsarzy w Pelargirze. Jego przybycie na Pola Pelennoru przyczyniło się do zwycięstwa nad siłami Saurona. Później poprowadził Armię Zachodu pod Czarną Bramę.

Po upadku Saurona został koronowany jako król Elessar i objął rządy w Minas Tirith. Poślubił Arwenę Undómiel. Jego panowanie przyniosło odnowę i pokój w zachodnich krainach Śródziemia. Z Arweną miał syna Eldariona oraz córki. Zmarł w roku 120 Czwartej Ery, a tron objął jego syn Eldarion.

Koniecznie zobacz > Tolkien Studies Academy – kurs o Śródziemiu

Bibliografia

  1. S Roz. Ind.
  2. TEnc Roz. BIOGRAPHY
  3. DoT Roz. A

Aratarowie

Aratarami nazywano ośmiu najpotężniejszych spośród Valarów, których imię w języku quenya oznaczało Wywyższeni. Ich moc i majestat przewyższały pozostałych Valarów, a w Amanie zajmowali najwyższe miejsca w hierarchii Mocy Ardy.

Koniecznie zobacz > Tolkien Studies Academy – kurs o Śródziemiu

Do Aratarów należeli Manwë i Varda, przebywający na Taniquetilu w Ilmarinie, Aulë, Ulmo, Yavanna, Oromë, Nienna oraz Mandos. Manwë był najwyższym z Valarów i panował nad powietrzem i wiatrami, Varda była Panią Gwiazd. Ulmo władał wodami Ardy i przebywał głównie w głębinach mórz. Aulë był mistrzem rzemiosła i twórcą wielu dzieł świata, Yavanna opiekowała się wszelkim życiem roślinnym, Oromë był wielkim łowcą i przyjacielem Elfów, Mandos był strażnikiem Domów Umarłych, a Nienna mieszkała na zachodnich granicach Amanu, rozważając smutek świata.

Aratarowie stanowili najwyższą radę Valarów i brali udział w najważniejszych decyzjach dotyczących losów Ardy.

Koniecznie zobacz > Tolkien Studies Academy – kurs o Śródziemiu

Bibliografia

  1. TEnc Roz. Sociology
  2. DoT Roz. A

Atani

Atani było określeniem Ludzi w języku quenya i oznaczało Później Urodzonych. Nazwa ta odnosiła się do całej rasy śmiertelników, którzy pojawili się na wschodzie Śródziemia wraz ze wschodem Słońca, po przebudzeniu się Elfów, zwanych Pierworodnymi.

Koniecznie zobacz > Tolkien Studies Academy – kurs o Śródziemiu

W Pierwszej Erze mianem Atanich określano zwłaszcza Ludzi z Trzech Rodów, którzy przybyli do Beleriandu i zawarli przymierze z Eldarami. W języku sindarin nazywano ich Edainami. Byli to ludzie rodu Bëora, rodu Halethy i rodu Hadora. W czasie Wojen o Silmarile wsławili się wielkimi czynami i pozostali wierni Noldorom w walce z Morgothem.

Wśród najsłynniejszych przedstawicieli Atanich byli Beren, który poślubił Lúthien i wyciął Silmaril z korony Morgotha, Húrin i jego syn Túrin, a także Tuor, który poślubił Idril, oraz Eärendil, syn Tuora i Idril, żeglarz niosący prośbę o pomoc do Amanu. Trzykrotnie w Pierwszej Erze doszło do małżeństw między władcami Atanich a księżniczkami elfów, co związało losy obu ras.

Z czasem nazwa Atani wyszła z użycia w Śródziemiu, gdyż quenya nie była tam powszechnie używana. W przekazach zachodnich krain częściej używano określenia Edain, odnoszącego się do tych spośród Ludzi, którzy przyjaźnili się z Elfami i odegrali znaczącą rolę w dziejach Beleriandu.

Koniecznie zobacz > Tolkien Studies Academy – kurs o Śródziemiu

Bibliografia

  1. S Roz. Ind.
  2. TEnc Roz. Sociology
  3. DoT Roz. A

Avari

Avari byli tymi spośród Elfów, którzy po Przebudzeniu nad brzegami Cuiviénen odmówili wezwania Valarów i nie wyruszyli w Wielką Wędrówkę ku Amanowi. Nazwa ta w języku quenya oznaczała ‘Oporni’, ‘Ci którzy odmówili’. W odróżnieniu od Eldarów, którzy podjęli drogę na Zachód, Avari pozostali w Śródziemiu.

Koniecznie zobacz > Tolkien Studies Academy – kurs o Śródziemiu

Żyli głównie na wschodnich ziemiach, z dala od krain, w których osiedlili się Eldarowie. Ich dzieje są słabo znane, gdyż nie tworzyli wielkich królestw ani nie utrzymywali stałych związków z Valarami. W późniejszych wiekach część z nich przemieszczała się na zachód i mieszała z innymi szczepami Elfów zamieszkującymi lasy Śródziemia.

Nie należy jednak utożsamiać wszystkich Elfów Leśnych z Avarimi, gdyż wielu spośród Elfów zamieszkujących lasy pochodziło z ludu Telerich, którzy w czasie Wielkiej Wędrówki pozostali w Śródziemiu. Avari stanowili odrębną grupę, która od początku odrzuciła wezwanie Valarów i wybrała pozostanie przy świetle gwiazd.

Koniecznie zobacz > Tolkien Studies Academy – kurs o Śródziemiu

Bibliografia

  1. S Roz. Ind.
  2. TEnc Roz. Sociology
  3. DoT Roz. A

Azaghâl

Azaghâl był królem krasnoludów z Belegostu w Górach Błękitnych w Beleriandzie w Pierwszej Erze. Jego lud słynął z kunsztu w wyrobie broni i zbroi, a zwłaszcza z wytrzymałych kolczug i stalowych ostrzy.

Koniecznie zobacz > Tolkien Studies Academy – kurs o Śródziemiu

Podczas Nirnaeth Arnoediad, zwanej Bitwą Nieprzeliczonych Łez, krasnoludowie z Belegostu walczyli przeciw wojskom Morgotha. Dzięki ciężkim hełmom i zbrojom byli w stanie stawić czoło ogniowi smoków, które po raz pierwszy pojawiły się w wielkiej liczbie na polu bitwy.

W czasie walk Azaghâl starł się z Glaurungiem, Ojcem Smoków. Zanim poległ, zranił go ciężko, raniąc go w brzuch i zmuszając do odwrotu. Po śmierci króla krasnoludowie wynieśli jego ciało z pola bitwy, a smoki nie odważyły się ich zaatakować. Czyn Azaghâla przyczynił się do ocalenia wielu sprzymierzonych wojsk i zapisał się w dziejach Beleriandu.

Koniecznie zobacz > Tolkien Studies Academy – kurs o Śródziemiu

Bibliografia

  1. S Roz. Ind.
  2. TEnc Roz. BIOGRAPHY
  3. DoT Roz. A

Balar

Balar był wyspą położoną w Zatoce Balar u zachodnich wybrzeży Beleriandu w Pierwszej Erze. Według dawnych przekazów miał związek z Tol Eressëą, wyspą używaną przez Ulma do przewiezienia Telerich ku Amanowi, lecz ostatecznie stał się odrębną wyspą u wybrzeży Śródziemia.

Koniecznie zobacz > Tolkien Studies Academy – kurs o Śródziemiu

Balar pozostawał pod opieką Ossëgo, władcy fal, a jego brzegi słynęły z obfitości pereł. Wyspa należała do domeny Círdana i Falathrimów. W czasie wojen z Morgothiem stała się schronieniem dla uchodźców z Beleriandu, najpierw Sindarów, a później Noldorów pod wodzą Gil-galada.

U schyłku Pierwszej Ery, podczas Wojny Gniewu i wielkich przemian ziem zachodnich, znaczna część Beleriandu została zatopiona. Los wyspy Balar związany był z tymi wydarzeniami i wraz z upadkiem krain zachodnich jej dzieje dobiegły końca.

Koniecznie zobacz > Tolkien Studies Academy – kurs o Śródziemiu

Bibliografia

  1. TEnc Roz. Geography
  2. DoT Roz. B

Barrow Downs

Wzgórza Kurhanów, zwane także Kurhanami, były rozległym obszarem pagórkowatym położonym na wschód od Shire i Starego Lasu. Nazwa ta pochodziła od licznych kurhanów wzniesionych tam w dawnych czasach jako miejsca pochówku ludzi.

Koniecznie zobacz > Tolkien Studies Academy – kurs o Śródziemiu

W Trzeciej Erze uchodziły za jedno z najstarszych miejsc grzebalnych w północnym Śródziemiu i były związane z dziejami Dúnedainów z Arnoru, zwłaszcza z królestwem Cardolanu. Po upadku tego królestwa i w czasie wojen z Angmarem część jego obrońców schroniła się wśród kurhanów.

W roku 1636 Trzeciej Ery w kurhanach zamieszkały złowrogie duchy zwane Upiorami Kurhanów, sprowadzone z Angmaru. Od tego czasu miejsce to stało się budzące lęk i unikały go zarówno hobbity, jak i inni mieszkańcy Eriadoru.

W roku 3018 Trzeciej Ery przez Wzgórza Kurhanów przechodził Frodo Baggins wraz z towarzyszami. Zostali oni schwytani przez jednego z Upiorów Kurhanów, lecz ocaleli dzięki pomocy Toma Bombadila, który wypędził złego ducha i uwolnił hobbitów.

Koniecznie zobacz > Tolkien Studies Academy – kurs o Śródziemiu

Bibliografia

  1. TEnc Roz. Geography
  2. DoT Roz. B