Valarowie

Valarowie byli najpotężniejszymi spośród Ainurów, którzy po powstaniu Eä zstąpili do Świata i przybrali postacie widzialne. W Bezczasowych Salach byli duchami czystej mocy, a w Ardzie stali się Mocami Świata, kształtując jego lądy, morza i niebiosa wedle Wizji Ilúvatara. Mniej potężni z Ainurów zwani byli Maiarami, natomiast piętnastu najpotężniejszych duchów określano mianem Valarów, Mocy Ardy.

Koniecznie zobacz > Tolkien Studies Academy – kurs o Śródziemiu

W najdawniejszych czasach Valarowie podjęli trud ukształtowania Świata, lecz ich dzieło zostało zakłócone przez bunt Melkora. Pierwszą ich siedzibą było Almaren, wyspa pośród wielkiego jeziora w Śródziemiu, oświetlana przez dwie Lampy, Illuin i Ormal. Po ich zniszczeniu Valarowie opuścili Śródziemie i udali się do Amanu, gdzie wznieśli drugie królestwo, Valinor, otoczone Górami Pelóri. W jego centrum powstało miasto Valimar, a na wzgórzu Ezellohar Yavanna wyhodowała Dwa Drzewa, Telperion i Laurelin, które dawały Światło Valinoru.

Najwyższym z Valarów był Manwë Súlimo, Pan Powietrza i Władca Ardy. Mieszkał na Taniquetilu, a jego wzrok obejmował wszystko, co działo się pod niebem. Jego małżonką była Varda Elentári, Królowa Gwiazd, umiłowana przez Elfy, która roznieciła gwiazdy i uczyniła je jaśniejszymi przed ich przebudzeniem.

Ulmo był Władcą Wód i panował nad wszystkimi wodami Świata, od mórz po źródła i rosy. Rzadko przebywał w Valinorze, lecz jego myśl i moc obecne były wszędzie tam, gdzie płynęła woda.

Yavanna Kementári, Dawczyni Owoców, była opiekunką roślin i wszelkiego życia wyrastającego z ziemi. Jej małżonkiem był Aulë Kowal, mistrz rzemiosł i twórca gór, który w swej gorliwości powołał do istnienia Krasnoludów.

Námo zwany Mandosem był Sędzią i Strażnikiem Losu; w jego Salach Oczekiwania przebywały duchy zmarłych Elfów. Jego siostrą była Nienna, Pani Litości i Smutku, której łzy przynosiły mądrość i wytrwałość.

Oromë Aldaron był Łowcą i Przyjacielem Zwierząt; to on odnalazł przebudzonych Elfów nad Cuiviénen. Jego siostrą była Nessa Tancerka, a małżonką Oromego Vána Wiecznie Młoda.

Tulkas Astaldo, najsilniejszy z Valarów, przybył na Ardę jako ostatni i w Wojnie Mocy pojmał Melkora. Irmo zwany Lórienem był Władcą Snów i Wizji, a jego małżonką Estë Uzdrowicielka. Vairë Tkaczka, żona Mandosa, tkała w swych komnatach dzieje Świata.

Melkor, najpotężniejszy z Ainurów, zbuntował się przeciw Ilúvatarowi i stał się Wrogiem Świata. W Śródziemiu zbudował Utumno i Angband, a jego dziełem było wiele zła, które dotknęło Ardę. Po zniszczeniu Drzew Valarów i długich wojnach z Eldarami i Ludźmi został ostatecznie pokonany w Wojnie Gniewu i wygnany poza Kręgi Świata. Elfy nadały mu imię Morgoth, Mroczny Władca.

Valarowie pozostali w Amanie jako strażnicy ładu Świata. Ich dzieła, choć nieraz zniszczone przez bunt Melkora, stały się fundamentem historii Ardy, a ich pamięć trwała w pieśniach i opowieściach Elfów i Ludzi.

Koniecznie zobacz > Tolkien Studies Academy – kurs o Śródziemiu

Bibliografia

  1. TEnc Roz. SOCIOLOGY
  2. DoT Roz. V

Variagowie

Variagowie byli ludem zamieszkującym krainę Khand, położoną na południe od Mordoru. W Trzeciej Erze sprzymierzyli się z Easterlingami i Haradrimami oraz służyli Sauronowi. W roku 1944 Trzeciej Ery, wspólnie z Ludźmi z Bliskiego Haradu, wtargnęli do Gondoru, lecz zostali pokonani przez króla Eärnila II pod Przeprawą Poros. Podczas Wojny o Pierścień ponownie wystąpili po stronie Saurona, przybywając wraz z wojskami z Morgulu i Mordoru przeciw Gondorowi. Po upadku Saurona i zakończeniu wojny ich potęga osłabła, a Variagowie zawarli pokój z Dúnedainami i pozostali w swojej krainie.

Koniecznie zobacz > Tolkien Studies Academy – kurs o Śródziemiu

Bibliografia

  1. TEnc Roz. SOCIOLOGY
  2. DoT Roz. V

Vanyarowie

Vanyarowie byli pierwszym z Trzech Rodów Elfów, które podjęły Wielką Wędrówkę ze Śródziemia do Nieśmiertelnych Krain. Ich królem był Ingwë, uznawany za Najwyższego Króla wszystkich Elfów. W języku elfickim zwano ich Vanyarami, a w mowie ludzi bywali nazywani Pięknymi Elfami. Słynęli ze złotych włosów i jasnej urody, a spośród wszystkich Eldarów byli najbardziej umiłowani przez Valarów. Szczególną łaską darzyli ich Manwë i Varda, przy których często przebywali.

Koniecznie zobacz > Tolkien Studies Academy – kurs o Śródziemiu

Vanyarowie należeli do najmniej licznego z Trzech Rodów, lecz uchodzili za najwierniejszych i najbliższych Valarom. Niewiele mieli do czynienia z Ludźmi, a ich dzieje dotarły do śmiertelników głównie za pośrednictwem Noldorów, którzy powrócili do Śródziemia. Tylko raz Vanyarowie opuścili Aman po zakończeniu Wielkiej Wędrówki, gdy wzięli udział w Wojnie Gniewu przeciw Morgothowi pod koniec Pierwszej Ery Słońca. Po zwycięstwie wszyscy powrócili do Nieśmiertelnych Krain i żaden z nich nie pozostał w Śródziemiu.

W pierwszych dniach pobytu w Amanie Vanyarowie wraz z Noldorami zbudowali miasto Tirion na zielonym wzgórzu Túna w Calaciryi. Najwyższą jego wieżą była Mindon Eldaliéva, Wieża Ingwëgo, na której płonęła srebrna lampa, a na dziedzińcu rosło drzewo Galathilion, wyhodowane na podobieństwo Telperiona. Z czasem jednak Vanyarowie zapragnęli zamieszkać bliżej światła Drzew Valarów, które inspirowało ich do śpiewu i poezji. Ingwë wyprowadził swój lud spod Túny ku podnóżom Taniquetilu, gdzie zamieszkali w pobliżu siedziby Manwego i tam pozostali także po zgaśnięciu Drzew.

Koniecznie zobacz > Tolkien Studies Academy – kurs o Śródziemiu

Bibliografia

  1. S Roz. Ind.
  2. TEnc Roz. SOCIOLOGY
  3. DoT Roz. V

Woźnicy

Woźnicy byli ludem Easterlingów, którzy w XIX wieku Trzeciej Ery przybyli z ziem Rhûnu i podjęli wojnę z Gondorem. Byli liczni i dobrze uzbrojeni, a ich siłę stanowiły potężne wozy konne i rydwany bojowe, od których wzięła się ich zachodnia nazwa.

Koniecznie zobacz > Tolkien Studies Academy – kurs o Śródziemiu

Pierwsza wielka bitwa została stoczona w 1856 roku. Woźnicy pokonali wojska Gondoru i jego sprzymierzeńców z Rhovanionu, zabili króla Narmacila II oraz zajęli rozległe ziemie na północy. Ludność Rhovanionu została podbita i częściowo zniewolona, a Woźnicy przez wiele lat panowali nad tymi obszarami.

Pod koniec stulecia mieszkańcy Rhovanionu zbuntowali się. Król Gondoru Calimehtar wyruszył na północ i w bitwie na Dagorlad wyparł Woźników na wschód, ku Rhûnowi. Nie zakończyło to jednak zagrożenia. W 1944 roku Woźnicy ponownie wystąpili przeciw Gondorowi, sprzymierzeni z Haradrimami oraz wspierani przez Upiory Pierścienia. Gondor zmuszony został do rozdzielenia swych sił. Król Ondoher wyruszył na wschód, gdzie jego armia została rozbita, a on sam wraz z synami poległ.

Wojska południowe Gondoru odniosły jednak zwycięstwo nad Haradrimami, po czym ruszyły na pomoc przeciw Woźnikom. Zaskoczyły ich i w bitwie zwanej Bitwą o Obóz rozgromiły doszczętnie. Obóz Woźników został spalony, a ci, którzy uszli z pogromu, zostali zepchnięci ku Martwym Bagnom, gdzie wielu zginęło. Od tego czasu imię Woźników zniknęło z annałów Zachodu i nie pojawia się już w dziejach Elfów ani Ludzi.

Koniecznie zobacz > Tolkien Studies Academy – kurs o Śródziemiu

Bibliografia

  1. TEnc Roz. SOCIOLOGY
  2. DoT Roz. W

Elfy Zachodu

Elfami Zachodu nazywano te spośród Pierworodnych, które przyjęły wezwanie Oromego i wyruszyły w Wielką Podróż ku Zachodowi, do krainy Wiecznego Światła. W języku elfów zwano ich Eldarami. Byli to ci, którzy opuścili brzegi Cuiviénen i podjęli wędrówkę ku Amanowi, choć nie wszyscy z nich dotarli do kresu drogi.

Koniecznie zobacz > Tolkien Studies Academy – kurs o Śródziemiu

Tych, którzy odmówili wyprawy i pozostali w Śródziemiu, nazwano Avarimi, czyli Niechętnymi, a w mowie ludzi często określano ich mianem Elfów Wschodnich. W późniejszych dziejach Eldarowie, zwłaszcza ci, którzy ujrzeli Światło Drzew w Amanie, przewyższali inne ludy elfów wiedzą i potęgą, a ich czyny stały się przedmiotem wielu pieśni i opowieści.

Koniecznie zobacz > Tolkien Studies Academy – kurs o Śródziemiu

Bibliografia

  1. TEnc Roz. SOCIOLOGY
  2. DoT Roz. W

Wild Men

Na długo przed przybyciem królów Gondoru w Lesie Drúadan zamieszkiwała prastara rasa leśnych myśliwych. Byli to Wosi, zwani przez innych Dzikimi Ludźmi, niewielki lud o krępej budowie ciała, posługujący się łukami oraz zatrutymi strzałkami miotanymi z rurek. Żyli w ścisłej więzi z lasem i znali jego tajemnice lepiej niż jakikolwiek inny lud Śródziemia. W dziejach Gondoru wspomina się, że w czasie Wojny o Pierścień okazali pomoc Rohirrimom, prowadząc ich ukrytymi ścieżkami przez górskie przełęcze ku Minas Tirith.

Koniecznie zobacz > Tolkien Studies Academy – kurs o Śródziemiu

Bibliografia

  1. TEnc Roz. SOCIOLOGY
  2. DoT Roz. W

Wosowie

Wosowie byli ludem leśnym zamieszkującym od dawna Las Drúadan w Anórien, u podnóża Gór Białych. Gondorczycy nazywali ich Dzikimi Ludźmi z Drúadan, a w dawnych czasach zwano ich także Pukel-men. W Pierwszej Erze znani byli jako Drûgowie i żyli w Beleriandzie w przyjaźni z Haladinami; elfowie nazywali ich Drúedainami, orkowie Oghor-hai, a Rohirrimowie Roginami. Byli niskiego wzrostu, krępi, o krótkich nogach i silnych rękach, obeznani z życiem wśród drzew i biegle posługujący się łukiem oraz zatrutymi strzałkami.

Koniecznie zobacz > Tolkien Studies Academy – kurs o Śródziemiu

W końcu Trzeciej Ery ich las był często nękany przez orków i wilki, które napływały z Mordoru i z gór. W czasie Wojny o Pierścień wódz Wosów, Ghân-buri-Ghân, udzielił pomocy Rohirrimom, prowadząc ich tajemnymi ścieżkami przez las i górskie przełęcze ku Polom Pelennoru, aby mogli obejść siły nieprzyjaciela. Po zwycięstwie nad Sauronem król Elessar nadał Lasowi Drúadan wolność i ogłosił go ziemią Wosów, zapewniając im prawo do zamieszkiwania go i rządzenia się wedle własnych zwyczajów.

Koniecznie zobacz > Tolkien Studies Academy – kurs o Śródziemiu

Bibliografia

  1. TEnc Roz. SOCIOLOGY
  2. DoT Roz. W

Leśni Ludzie

W Trzeciej Erze Słońca w Mrocznej Puszczy mieszkał lud zwany Leśnymi Ludźmi, wywodzący się z Ludzi Północy. Zamieszkiwali oni głównie północne i środkowe obszary puszczy, żyjąc z łowiectwa i leśnych upraw. Byli sprzymierzeni z Beorningami oraz z Elfami z Leśnego Królestwa i wspólnie przeciwstawiali się złu, które w tym czasie szerzyło się w Dol Guldur na południu Mrocznej Puszczy.

Koniecznie zobacz > Tolkien Studies Academy – kurs o Śródziemiu

Z twierdzy Dol Guldur wychodziły zastępy orków, pająków i wilków, a walka o oczyszczenie lasu była długa i ciężka. Podczas Wojny o Pierścień zmagania te osiągnęły punkt kulminacyjny w bitwach stoczonych w Mrocznej Puszczy. Elfy z Lothlórien przekroczyły Anduinę, zdobyły Dol Guldur, zburzyły jego mury i zniszczyły lochy.

Po upadku Saurona las został oczyszczony z cienia i otrzymał nazwę Eryn Lasgalen, Las Zielonych Liści. Ziemie pomiędzy północnym królestwem Leśnych Elfów a południowymi obszarami dawnej puszczy zostały oddane Leśnym Ludziom i Beorningom, którzy odtąd mogli bezpiecznie zamieszkiwać odzyskane tereny.

Koniecznie zobacz > Tolkien Studies Academy – kurs o Śródziemiu

Bibliografia

  1. TEnc Roz. SOCIOLOGY
  2. DoT Roz. W

Elfy Leśne

W licznych lasach Śródziemia, zwłaszcza na wschód od Gór Mglistych, żyli Elfy Leśne, wywodzący się w znacznej mierze z Avarich, którzy nie podjęli Wielkiej Wędrówki do Amanu. Zamieszkiwali rozległe puszcze, unikając otwartych krain i wielkich miast, a w miarę wzrostu potęgi Morgotha, a później Saurona, nauczyli się sztuki ukrywania swych siedzib i budowania schronień wśród drzew. Byli biegli w znajomości lasu i wszelkich jego tajemnic, a ich oczy, jak u wszystkich Elfów, lśniły światłem gwiazd. Nie dorównywali potęgą i wiedzą Wysokim Eldarom, którzy ujrzeli światło Drzew w Amanie, lecz przewyższali ludzi i inne rasy pod względem zręczności, długowieczności i mądrości.

Koniecznie zobacz > Tolkien Studies Academy – kurs o Śródziemiu

Dzieje Elfów Leśnych rzadko wysuwają się na pierwszy plan w opowieściach o Ardzie, które skupiają się głównie na losach Eldarów z Zachodu. Znane są jednak dwa wielkie królestwa tego ludu. W Drugiej Erze Sindarski książę Thranduil, przybyły z Lindonu, przekroczył Góry Mgliste i osiadł w Wielkim Lesie Zielonym, później zwanym Mroczną Puszczą, gdzie objął władzę nad tamtejszymi Elfami Leśnymi jako król Leśnego Królestwa.

W Lothlórien Elfy Leśne uznały zwierzchność Galadrieli z rodu Noldorów oraz Celeborna z rodu Sindarów, którzy stali się władcami Złotego Lasu. Pod ich panowaniem kraina ta nabrała blasku i mocy, łącząc w sobie dziedzictwo Eldarów z Zachodu z leśną tradycją miejscowego ludu.

Koniecznie zobacz > Tolkien Studies Academy – kurs o Śródziemiu

Bibliografia

  1. TEnc Roz. SOCIOLOGY
  2. DoT Roz. W

Czarodzieje

Ci, których ludzie nazywali czarodziejami, byli w istocie wybranymi duchami Maiarów z Valinoru. Elfy zwali ich Istari i pod tym imieniem zapisano większość ich dziejów w Śródziemiu. Zostali posłani z Zachodu w Trzeciej Erze, aby przeciwstawić się potędze Saurona i wspierać wolne ludy, nie przez jawne ukazywanie mocy, lecz przez radę, mądrość i wytrwałość.

Koniecznie zobacz > Tolkien Studies Academy – kurs o Śródziemiu

Przybyli potajemnie, przybierając postać starych ludzi. Nie wolno im było objawić pełni swej natury ani używać całej mocy, którą posiadali jako Maiarowie; związani byli ciałem i ograniczeni słabością Krain Śmiertelników. Wędrowali w długich szatach, uchodzili za mędrców i znani byli z umiejętności czarnoksięskich, choć ich zadaniem było przede wszystkim umacnianie serc i budzenie odwagi wśród ludzi, elfów i krasnoludów.

Mówi się, że w Trzeciej Erze było ich pięciu. W kronikach najczęściej wspominani są Saruman Biały, Gandalf Szary oraz Radagast Brązowy; pozostali dwaj, zwani Niebieskimi, udali się na Wschód i ich losy nie zostały jasno opisane w zachowanych przekazach.

Koniecznie zobacz > Tolkien Studies Academy – kurs o Śródziemiu

Bibliografia

  1. TEnc Roz. SOCIOLOGY
  2. DoT Roz. W