Artykuł ma charakter informacyjny i porządkujący wiedzę o świecie Tolkiena. Jeśli szukasz pogłębionej analizy i interpretacji, odwiedź kategorię „Badania i interpretacje”.
Istari byli zakonem wysłanym do Śródziemia około roku 1000 Trzeciej Ery, gdy z Zachodu przybyło do Szarych Przystani pięciu sędziwych mężów w długich płaszczach i ze znakami swego urzędu, jakimi były kostur i wysoki kapelusz. Ludzie nazywali ich Czarodziejami. W istocie byli Majarami, duchami starszymi niż świat, którzy na rozkaz Valarów przyjęli postać starców i zostali ograniczeni w mocy, aby nie występować jawnie w swej pierwotnej potędze, lecz doradzać i wspierać Wolne Ludy w walce z narastającym cieniem Saurona.
Z pięciu Istari dwóch udało się na wschód Śródziemia i nie odegrało roli w dziejach Zachodu. Nazywano ich Ithryn Luin, Błękitnymi Czarodziejami; w Amanie znani byli jako Alatar i Pallando i wedle przekazów zostali wybrani przez Oromego. O ich dalszych losach niewiele wiadomo.
Największą sławę zdobył Gandalf Szary, zwany przez elfy Mithrandirem, przez krasnoludów Tharkûnem, a w Haradzie Incánusem. W Amanie nosił imię Olórin i przebywał w ogrodach Lórien oraz w domu Nienny, gdzie nauczył się współczucia i wytrwałości. Po przybyciu do Śródziemia otrzymał od Círdana Pierścień Ognia, Naryę, który krzepił serca i budził odwagę. Gandalf odegrał decydującą rolę w dziejach Trzeciej Ery: przyczynił się do wyprawy przeciw Smaugowi, przewodził w wielu bitwach, pokonał Balroga w Morii, odkrył prawdziwą naturę Jedynego Pierścienia i doprowadził do jego zniszczenia. Po wypełnieniu swej misji odpłynął na Zachód wraz z końcem Trzeciej Ery.
Radagast Brązowy, zwany przez elfy Aiwendilem, mieszkał w Rhosgobel w dolinie Anduiny. Był wierny Yavannie i poświęcał się głównie sprawom zwierząt i roślin. Uczestniczył w Białej Radzie, lecz bardziej niż sprawy władzy zajmowały go lasy i stworzenia Śródziemia. Uchodził za znawcę ziół i języków ptaków, a jego mądrość w sprawach natury cenili zarówno ludzie, jak i Entowie.
Saruman Biały, zwany przez elfy Curunírem, początkowo uchodził za najpotężniejszego z zakonu. Przez długi czas badał dzieje Pierścieni Władzy i występował przeciw Sauronowi, lecz popadł w pychę i zapragnął władzy dla siebie. Osiadł w Isengardzie, gdzie zgromadził armię orków, Uruk-hai, półorków i Dunlendingów. Uległ wpływowi Saurona i zdradził swą misję. Jego potęga została złamana przez Entów, Rohirrimów i Gandalfa; po utracie mocy próbował jeszcze podporządkować sobie Shire, lecz zginął z ręki Grímy. Wedle przekazów jego duch uniósł się na chwilę nad ciałem, lecz został rozwiany przez wiatr.
Istari przybyli jako posłańcy i przewodnicy, nie jako władcy. Ich zadaniem było wspierać, a nie panować. O powodzeniu ich misji zadecydowała przede wszystkim wytrwałość i pokora Gandalfa, dzięki którym Wolne Ludy Śródziemia zwyciężyły Cień, a wraz z końcem Trzeciej Ery rola Czarodziejów dobiegła kresu.
Bibliografia
- TEnc Roz. Sociology
- DoT Roz. I