Istari

Istari byli zakonem pięciu wysłanników wysłanych do Śródziemia przez Valarów około roku 1000 Trzeciej Ery. W swej pierwotnej naturze należeli do rzędu Majarów – duchów stworzonych przed ukształtowaniem Ardy – jednak zostali dobrowolnie „wcieleni” w postacie starców, podlegające ograniczeniom ciała, zmęczeniu i śmierci¹. Celem tej inkarnacji było uniemożliwienie im sprawowania władzy przez dominację i przymus.

Istari przybyli do Szarych Przystani na Zachodzie Śródziemia, gdzie zostali powitani przez Círdana Szkutnika. Ich misją było wspieranie Wolnych Ludów w oporze wobec odradzającej się potęgi Saurona, wyłącznie za pomocą rady, przykładu i moralnego autorytetu, a nie jawnej mocy duchowej².

Natura i ograniczenia posłannictwa

Zgodnie z decyzją Valarów Istari nie mogli ujawniać pełni swej mocy ani narzucać swej woli Ludom Śródziemia. Mieli inspirować do działania, jednoczyć sprzymierzeńców i wzmacniać nadzieję w czasach upadku. Zakaz ten stanowił fundamentalny element ich misji i był bezpośrednią reakcją na wcześniejsze katastrofy wynikające z dominacji potężnych bytów nad wolnymi istotami³.

Symbolami ich urzędu były laski oraz szaty o odmiennych barwach, które w tradycji Trzeciej Ery stały się znakami ich tożsamości i funkcji.

Członkowie Zakonu Istari

Do grona Istari należeli:

Gandalf (Olórin, Mithrandir) – najskromniejszy, lecz ostatecznie najskuteczniejszy z wysłanników. Uczeń Nienny i Lóriena, obdarzony przez Círdana Pierścieniem Ognia (Naryą). Odegrał kluczową rolę w zjednoczeniu Wolnych Ludów i doprowadzeniu do zniszczenia Jedynego Pierścienia⁴.
Saruman (Curunír) – początkowo najpotężniejszy z Zakonu i przewodniczący Białej Rady. Jego upadek, spowodowany pychą i pragnieniem władzy, stanowi najpełniejsze zaprzeczenie istarskiego posłannictwa⁵.
Radagast (Aiwendil) – związany z Yavanną, poświęcił się światu przyrody. Choć nie zdradził misji, w znacznej mierze oddalił się od jej głównego celu, koncentrując się na ochronie zwierząt i roślin⁶.
Alatar oraz Pallando – zwani Ithryn Luin, „Błękitnymi Czarodziejami”. Wysłani na Wschód Śródziemia, pozostają postaciami najbardziej enigmatycznymi. W późniejszych pismach Tolkien sugerował, że ich działalność mogła osłabić wpływy Saurona poza znanym światem Zachodu⁷.

Znaczenie Istari w strukturze legendarium

Istari stanowią unikatowy przykład połączenia teologii i etyki w mitologii Tolkiena. Ich misja opiera się na paradoksie: im większa moc duchowa, tym większe samoograniczenie. Sukces Gandalfa i porażka Sarumana ukazują, że zwycięstwo nad złem nie wynika z siły, lecz z wierności powierzonemu zadaniu oraz szacunku dla wolnej woli innych istot⁸.

Przypisy

J.R.R. Tolkien, Unfinished Tales, „The Istari”.
J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „Of the Rings of Power and the Third Age”.
J.R.R. Tolkien, Morgoth’s Ring.
J.R.R. Tolkien, The Lord of the Rings, ks. III–VI.
Tamże; Unfinished Tales.
J.R.R. Tolkien, Unfinished Tales.
J.R.R. Tolkien, The Peoples of Middle-earth.
Tom Shippey, The Road to Middle-earth.

Bibliografia

Tolkien, J.R.R., The Lord of the Rings.
Tolkien, J.R.R., The Silmarillion.
Tolkien, J.R.R., Unfinished Tales.
Tolkien, J.R.R., Morgoth’s Ring.
Tolkien, J.R.R., The Peoples of Middle-earth.
Shippey, Tom, The Road to Middle-earth.