Gondor
Gondor był południowym królestwem Dúnedainów w północno-zachodnim Śródziemiu, założonym w 3320 roku Drugiej Ery przez ocalałych z zagłady Númenoru: Elendila oraz jego synów, Isildura i Anáriona. Państwo to, wspólnie z północnym Arnorem, stanowiło kontynuację politycznego i kulturowego dziedzictwa Númenorejczyków w Śmiertelnych Krainach¹.
Po przybyciu do Śródziemia Elendil objął władzę zwierzchnią jako Najwyższy Król Dúnedainów, rezydując w Arnorze, natomiast jego synowie sprawowali wspólne rządy w Gondorze. Po śmierci Elendila i Anáriona w wojnie z Sauronem (3441 D.E.) oraz po niepowrocie Isildura z północy, władza w Gondorze przeszła na potomków Anáriona, co ostatecznie doprowadziło do instytucjonalnego rozdzielenia obu królestw².
Pierwszą stolicą Gondoru było Osgiliath, miasto-twierdza położone nad Anduiną, pełniące funkcję administracyjnego i symbolicznego centrum królestwa. Obok niego kluczową rolę odgrywały dwie bliźniacze warownie: Minas Anor („Wieża Słońca”), późniejsza Minas Tirith, oraz Minas Ithil („Wieża Księżyca”), która po zdobyciu przez Nazgûli w 2002 roku Trzeciej Ery została przemianowana na Minas Morgul. Istotne znaczenie gospodarcze i militarne miały również porty Pelargir i Dol Amroth, umożliwiające kontrolę nad handlem morskim i kontaktami z południem³.
W okresie swej największej potęgi, przypadającym na pierwsze tysiąclecie Trzeciej Ery, Gondor kontrolował rozległe terytoria: Anórien, Ithilien, Lebennin, Anfalas, Belfalas, Lamedon, Lossarnach oraz Calenardhon (późniejszy Rohan), a także wpływał politycznie na ziemie Enedwaithu, południowego Rhovanionu i obszary aż po Morze Rhûn⁴. Był wówczas najpotężniejszym państwem ludzi w Śródziemiu.
Upadek potęgi Gondoru miał charakter stopniowy i był wynikiem splotu czynników demograficznych, militarnych i politycznych. Do najpoważniejszych kryzysów należały: wojna domowa o sukcesję (1432–1448 T.E.), znana jako Spór Krewnych; Wielka Zaraza (1636 T.E.), która wyludniła znaczne obszary królestwa; oraz długotrwałe wojny z Woźnikami ze Wschodu (1851–1944 T.E.)⁵. Ostatecznym ciosem symbolicznym była utrata Minas Ithil na rzecz Nazgûli.
Po wygaśnięciu linii królewskiej w 2050 roku Trzeciej Ery władzę w Gondorze przejęli Namiestnicy, sprawujący rządy „w imieniu króla, który nie powrócił”. Instytucja ta, choć pierwotnie tymczasowa, zapewniła państwu ciągłość przez niemal dziewięć stuleci i uchroniła je przed całkowitym rozpadem.
Podczas Wojny o Pierścień (3018–3019 T.E.) Gondor, mimo osłabienia, pozostał kluczową siłą oporu wobec Saurona. Obrona Minas Tirith oraz zwycięstwo na Polach Pelennoru, osiągnięte dzięki sojuszowi z Rohirrimami i innymi Wolnymi Ludami, przesądziły o losach wojny⁶. Po ostatecznym upadku Mordoru Aragorn II Elessar, potomek Isildura, objął tron Gondoru i Arnoru, jednocząc oba królestwa.
W Czwartej Erze Gondor stał się centralnym filarem Zjednoczonego Królestwa Ludzi, odzyskując stabilność polityczną i znaczenie kulturowe jako główny spadkobierca tradycji Númenoru w Śródziemiu.
Przypisy
- J.R.R. Tolkien, Akallabêth.
- J.R.R. Tolkien, The Lord of the Rings, Dodatek A.
- J.R.R. Tolkien, The Return of the King, Dodatek A.
- J.R.R. Tolkien, Unfinished Tales, „Cirion and Eorl”.
- J.R.R. Tolkien, The Lord of the Rings, Dodatki A–B.
- J.R.R. Tolkien, The Return of the King.
Bibliografia
- Tolkien, J.R.R., The Lord of the Rings.
- Tolkien, J.R.R., The Silmarillion.
- Tolkien, J.R.R., Unfinished Tales.
- Tolkien, J.R.R., The History of Middle-earth, t. XII (The Peoples of Middle-earth).
- Shippey, Tom, The Road to Middle-earth.
