Kûd-dûkan
Kûd-dûkan to określenie hobbitów funkcjonujące w języku Rohirrimów, zapożyczonym przez Tolkiena z rekonstruowanego staroangielskiego. Termin ten ma charakter deskryptywno-etnograficzny i dosłownie oznacza „mieszkańców nor” lub „lud nor”, co odnosi się do charakterystycznego dla hobbitów sposobu budowania siedzib w zboczach wzgórz¹.
Etymologia i znaczenie
Forma Kûd-dûkan składa się z dwóch elementów leksykalnych:
- kûd – „nora, jama, wykopana siedziba”,
- dûkan – „mieszkańcy, lud, plemię”².
Złożenie to odpowiada rohirrymskiej (czyli „zachodniomańskiej”) praktyce tworzenia nazw etnicznych poprzez odniesienie do dominującej cechy kulturowej lub środowiskowej danego ludu. W tym sensie Kûd-dûkan nie jest nazwą własną w ścisłym znaczeniu, lecz egzonimem opisowym, podkreślającym odmienność hobbitów wobec ludów o tradycji wojowniczo-pasterskiej, takich jak Rohirrimowie³.
Relacja z hobbickim terminem Kuduk
W badaniach tolkienologicznych powszechnie przyjmuje się, że rohirrymskie Kûd-dûkan stanowi źródło etymologiczne hobbickiego słowa Kuduk, które w drugiej połowie Trzeciej Ery funkcjonowało jako samookreślenie hobbitów, zwłaszcza w Shire i Bree⁴. Tolkien wyraźnie zaznacza, że Kuduk jest formą zapożyczoną i uproszczoną fonetycznie, dostosowaną do systemu językowego Wspólnej Mowy.
Zjawisko to ilustruje szerszy proces adaptacji terminologii etnicznej w Śródziemiu, w którym nazwy nadawane przez ludy sąsiednie bywają przyswajane i internalizowane przez samych nosicieli⁵.
Kontekst kulturowy
Użycie terminu Kûd-dûkan wskazuje, że Rohirrimowie posiadali przynajmniej szczątkową wiedzę o istnieniu hobbitów, mimo że bezpośrednie kontakty między oboma ludami były rzadkie i pośrednie. Nazwa ta świadczy również o tym, że hobbici postrzegani byli przede wszystkim przez pryzmat osiadłego, ziemnego trybu życia, kontrastującego z mobilnością i militarnym etosem Rohanu⁶.
Przypisy
- J.R.R. Tolkien, The Lord of the Rings, Dodatek F.
- J.R.R. Tolkien, The Peoples of Middle-earth.
- Tom Shippey, The Road to Middle-earth.
- J.R.R. Tolkien, The Lord of the Rings, Dodatek A.
- J.R.R. Tolkien, Unfinished Tales.
- Verlyn Flieger, Splintered Light.
Bibliografia
- Tolkien, J.R.R., The Lord of the Rings.
- Tolkien, J.R.R., The Peoples of Middle-earth.
- Tolkien, J.R.R., Unfinished Tales.
- Shippey, Tom, The Road to Middle-earth.
- Flieger, Verlyn, Splintered Light.
