Isengard
Isengard (sind. Angrenost, „Twierdza Iseny”) był strategicznie położoną warownią na południowym krańcu Gór Mglistych, w pobliżu źródeł rzeki Iseny (Angren). Kontrolował Przełęcz Rohanu oraz Brody na Isenie, stanowiąc kluczowy punkt obronny na styku ziem Gondoru i Calenardhonu¹. Nazwa Isengard pochodzi z języka Rohirrimów i oznacza „żelazne ogrodzenie”, co trafnie oddaje charakter monumentalnych fortyfikacji okalających twierdzę².
Geneza i architektura
Isengard został wzniesiony na początku Trzeciej Ery jako północno-zachodnia strażnica Gondoru. Jego głównym elementem obronnym był masywny, kamienny mur pierścieniowy, otaczający rozległą równinę Isengardu (Nan Curunír). Mur ten, pozbawiony bram w tradycyjnym znaczeniu, czynił twierdzę niemal niezdobytą³.
Centralnym punktem kompleksu była Orthank – wysoka na ponad pięćset stóp wieża z czarnego, niezwykle twardego kamienia, o czteroramiennej iglicy. Jej pochodzenie pozostaje przedmiotem dyskusji badaczy, gdyż technika budowy wyraźnie wykraczała poza możliwości znane ludziom Trzeciej Ery⁴. W Orthanku przechowywano jeden z palantírów, kamieni widzenia, co dodatkowo podnosiło znaczenie twierdzy.
Isengard w późnej Trzeciej Erze
Wraz z postępującym osłabieniem Gondoru Isengard stopniowo tracił znaczenie militarne i polityczne. W kolejnych stuleciach teren ten był zajmowany przez Dunlendingów, a następnie znalazł się pod kontrolą Rohirrimów. Przełomowym momentem był rok 2759 T.E., kiedy to namiestnik Gondoru powierzył klucze do Orthanku czarodziejowi Sarumanowi, jednemu z Istari, mającemu strzec regionu w imieniu Wolnych Ludów⁵.
Saruman stopniowo przekształcił Isengard w centrum własnej potęgi. Przeprowadził rozległą industrializację doliny, wycinając okoliczne lasy i budując kuźnie oraz warsztaty. Twierdza została obsadzona przez wojska złożone z Dunlendingów, orków, półorków oraz Uruk-hai, nowej, groźnej odmiany orków hodowanych na potrzeby wojny⁶.
Upadek Isengardu
Podczas Wojny o Pierścień Isengard stał się jednym z głównych ośrodków wrogiej działalności Sarumana. Klęska jego armii w bitwie pod Hornburgiem (Helmowym Jarem) pozbawiła go zdolności ofensywnych. Wkrótce potem twierdza została zdobyta przez Entów z Fangornu pod wodzą Treebearda (Drzewca). Entowie zniszczyli przemysłowe zaplecze Isengardu, a dolina została zalana wodami Iseny, co symbolicznie i fizycznie zakończyło epokę jego militarnej potęgi⁷.
Sama Orthank pozostała nienaruszona, lecz Saruman został w niej uwięziony i pozbawiony władzy. Po zakończeniu wojny Entowie rozebrali resztki umocnień i założyli w dolinie nowy las, zwany początkowo Lasem Strażniczym, a później Drzewnym Ogrodem Orthanku, przywracając temu miejscu naturalny charakter⁸.
Znaczenie symboliczne
Isengard stanowi jeden z najbardziej wyrazistych przykładów w legendarium Tolkiena przeciwstawienia natury i technicznej dominacji. Jego przemiana z harmonijnej strażnicy w zindustrializowaną machinę wojenną odzwierciedla moralny upadek Sarumana i stanowi paralelę dla losu Mordoru w mniejszej skali⁹.
Przypisy
- J.R.R. Tolkien, The Lord of the Rings, Dodatek A.
- J.R.R. Tolkien, The Two Towers, ks. III.
- J.R.R. Tolkien, Unfinished Tales.
- J.R.R. Tolkien, The Lord of the Rings, Dodatek B.
- Tamże.
- J.R.R. Tolkien, The Two Towers.
- Tamże.
- J.R.R. Tolkien, The Return of the King, Dodatek B.
- Tom Shippey, The Road to Middle-earth.
Bibliografia
- Tolkien, J.R.R., The Lord of the Rings.
- Tolkien, J.R.R., Unfinished Tales.
- Tolkien, J.R.R., The History of Middle-earth, t. VII–IX.
- Shippey, Tom, The Road to Middle-earth.
- Carpenter, Humphrey, J.R.R. Tolkien: A Biography.
