Goblins
Goblins to termin występujący w legendarium J.R.R. Tolkiena, używany przede wszystkim w Hobbicie jako określenie istot powszechnie znanych w późniejszych tekstach pod nazwą orków. Analiza porównawcza źródeł jednoznacznie wskazuje, że oba terminy odnoszą się do tej samej rasy istot rozumnych, a różnica ma charakter stylistyczny i narracyjny, nie ontologiczny¹.
W Hobbicie określenie „goblin” pełni funkcję słowa bliższego konwencji baśniowej i młodzieżowej, nawiązującej do tradycji angielskiego folkloru oraz literatury fantasy XIX wieku. W późniejszych, bardziej mitologicznych i historyzujących tekstach – takich jak Silmarillion czy Władca Pierścieni – Tolkien konsekwentnie stosuje termin „orc”, wywodzący się z języków elfickich².
Charakterystyka i sposób życia
Goblini (orkowie) przedstawiani są jako istoty mroczne, agresywne i wrogie wszelkiemu życiu niezwiązanemu z ich własną rasą. Cechowała ich nienawiść do światła słonecznego, skłonność do przemocy oraz zamiłowanie do wojny i niszczenia. Zamieszkiwali głównie obszary górskie i podziemne, tworząc rozległe systemy tuneli, jaskiń i warowni³.
W Hobbicie szczególnie istotne są społeczności goblinów z Gór Mglistych, których królestwo i podziemne korytarze stanowią ważne tło wydarzeń fabularnych. Opisy te podkreślają ich techniczną pomysłowość (mechanizmy, pułapki), ale także brutalność i chaos panujący w ich społeczeństwie⁴.
Terminologia i rozwój koncepcji
Tolkien wielokrotnie wyjaśniał, że rozróżnienie między „goblinami” a „orkami” nie oznacza istnienia dwóch odrębnych ras. Słowo goblin zostało użyte we wcześniejszym etapie rozwoju legendarium, zanim autor ustalił ostateczną, spójną terminologię mitologiczną⁵. W miarę dojrzewania projektu Śródziemia Tolkien coraz wyraźniej odchodził od terminów folklorystycznych na rzecz własnej, wewnętrznie spójnej nomenklatury.
W konsekwencji w późniejszych tekstach termin „goblin” pojawia się sporadycznie lub w ogóle zanika, ustępując miejsca formom elfickim i wspólnojęzykowym (orc, uruk). Hobbit pozostaje jednak ważnym świadectwem wcześniejszego etapu narracyjnego i językowego rozwoju świata przedstawionego.
Znaczenie w legendarium
Goblini/orkowie pełnią w dziełach Tolkiena funkcję antytezy ładu Ardy: są istotami skażonymi, zrodzonymi z przemocy i wypaczenia, stojącymi w opozycji do harmonii stworzenia. Ich obecność w Hobbicie zapowiada późniejszą, znacznie pogłębioną refleksję autora nad naturą zła, zniewolenia i degradacji istot rozumnych w Silmarillionie i Władcy Pierścieni⁶.
Przypisy
- J.R.R. Tolkien, The Hobbit.
- J.R.R. Tolkien, The Lord of the Rings, Dodatek F.
- J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „O pojawieniu się orków”.
- J.R.R. Tolkien, The Hobbit, rozdz. IV–V.
- J.R.R. Tolkien, The Letters of J.R.R. Tolkien.
- J.R.R. Tolkien, Morgoth’s Ring.
Bibliografia
- Tolkien, J.R.R., The Hobbit.
- Tolkien, J.R.R., The Lord of the Rings.
- Tolkien, J.R.R., The Silmarillion.
- Tolkien, J.R.R., Morgoth’s Ring.
- Tolkien, J.R.R., The Letters of J.R.R. Tolkien.
- Shippey, Tom, The Road to Middle-earth.
