Goblins

Goblins to termin występujący w legendarium J.R.R. Tolkiena, używany przede wszystkim w Hobbicie jako określenie istot powszechnie znanych w późniejszych tekstach pod nazwą orków. Analiza porównawcza źródeł jednoznacznie wskazuje, że oba terminy odnoszą się do tej samej rasy istot rozumnych, a różnica ma charakter stylistyczny i narracyjny, nie ontologiczny¹.

W Hobbicie określenie „goblin” pełni funkcję słowa bliższego konwencji baśniowej i młodzieżowej, nawiązującej do tradycji angielskiego folkloru oraz literatury fantasy XIX wieku. W późniejszych, bardziej mitologicznych i historyzujących tekstach – takich jak Silmarillion czy Władca Pierścieni – Tolkien konsekwentnie stosuje termin „orc”, wywodzący się z języków elfickich².

Charakterystyka i sposób życia

Goblini (orkowie) przedstawiani są jako istoty mroczne, agresywne i wrogie wszelkiemu życiu niezwiązanemu z ich własną rasą. Cechowała ich nienawiść do światła słonecznego, skłonność do przemocy oraz zamiłowanie do wojny i niszczenia. Zamieszkiwali głównie obszary górskie i podziemne, tworząc rozległe systemy tuneli, jaskiń i warowni³.

W Hobbicie szczególnie istotne są społeczności goblinów z Gór Mglistych, których królestwo i podziemne korytarze stanowią ważne tło wydarzeń fabularnych. Opisy te podkreślają ich techniczną pomysłowość (mechanizmy, pułapki), ale także brutalność i chaos panujący w ich społeczeństwie⁴.

Terminologia i rozwój koncepcji

Tolkien wielokrotnie wyjaśniał, że rozróżnienie między „goblinami” a „orkami” nie oznacza istnienia dwóch odrębnych ras. Słowo goblin zostało użyte we wcześniejszym etapie rozwoju legendarium, zanim autor ustalił ostateczną, spójną terminologię mitologiczną⁵. W miarę dojrzewania projektu Śródziemia Tolkien coraz wyraźniej odchodził od terminów folklorystycznych na rzecz własnej, wewnętrznie spójnej nomenklatury.

W konsekwencji w późniejszych tekstach termin „goblin” pojawia się sporadycznie lub w ogóle zanika, ustępując miejsca formom elfickim i wspólnojęzykowym (orc, uruk). Hobbit pozostaje jednak ważnym świadectwem wcześniejszego etapu narracyjnego i językowego rozwoju świata przedstawionego.

Znaczenie w legendarium

Goblini/orkowie pełnią w dziełach Tolkiena funkcję antytezy ładu Ardy: są istotami skażonymi, zrodzonymi z przemocy i wypaczenia, stojącymi w opozycji do harmonii stworzenia. Ich obecność w Hobbicie zapowiada późniejszą, znacznie pogłębioną refleksję autora nad naturą zła, zniewolenia i degradacji istot rozumnych w Silmarillionie i Władcy Pierścieni⁶.

Przypisy

J.R.R. Tolkien, The Hobbit.
J.R.R. Tolkien, The Lord of the Rings, Dodatek F.
J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „O pojawieniu się orków”.
J.R.R. Tolkien, The Hobbit, rozdz. IV–V.
J.R.R. Tolkien, The Letters of J.R.R. Tolkien.
J.R.R. Tolkien, Morgoth’s Ring.

Bibliografia

Tolkien, J.R.R., The Hobbit.
Tolkien, J.R.R., The Lord of the Rings.
Tolkien, J.R.R., The Silmarillion.
Tolkien, J.R.R., Morgoth’s Ring.
Tolkien, J.R.R., The Letters of J.R.R. Tolkien.
Shippey, Tom, The Road to Middle-earth.