Eldar

written by Anna Eldameldor Mokos

Eldar

Eldar (quenya; l.poj. Elda), dosłownie „Lud Gwiazd”, to nazwa nadana elfom przez Oromëgo, Valę-łowcę, w czasie ich pierwszego odkrycia nad wodami Cuiviénen we Wschodnich Krainach Śródziemia, jeszcze w Wiekach Gwiazd¹. Początkowo termin ten odnosił się do całej rasy elfów (Quendi), jednak jego znaczenie uległo zawężeniu w toku dalszych dziejów Ardy.

Zawężenie znaczenia pojęcia

Po wezwaniu Valarów do zamieszkania w Amanie mianem Eldarów zaczęto określać wyłącznie tych elfów, którzy przyjęli zaproszenie Oromëgo i wyruszyli na Wielką Wędrówkę na Zachód. Elfy, które odmówiły udziału w tej podróży, nazwano Avari („Niechętni”)². Od tego momentu termin Eldar stał się określeniem kulturowo-historycznym, a nie biologicznym: oznaczał elfów uczestniczących w procesie kształtowania świata pod bezpośrednim wpływem Valarów.

Trzy Rody Eldarów

W trakcie Wielkiej Wędrówki Eldarowie podzielili się na Trzy Rody (Eldalië Teleri, Noldor, Vanyar):

  • Vanyarowie – najwierniejsi Valarom, którzy jako pierwsi dotarli do Amanu i osiedlili się na zboczach Taniquetilu;
  • Noldorowie – obdarzeni szczególną zdolnością poznania, pamięci i rzemiosła, odegrali kluczową rolę w dziejach Pierwszej Ery;
  • Teleri – najliczniejszy z rodów, zróżnicowany wewnętrznie, którego część pozostała w Śródziemiu³.

Umanyarowie i podziały wtórne

Nie wszyscy Eldarowie dotarli do Amanu. Ci, którzy zatrzymali się po drodze lub pozostali w Śródziemiu, określani byli mianem Umanyarów („niepochodzących z Amanu”). Do tej grupy zaliczano m.in.:

  • Sindarów (Szarych Elfów) pod władzą Thingola w Doriath,
  • Nandorów i ich odgałęzienie Laiquendi (Zielone Elfy),
  • Falathrimów, elfów wybrzeża Beleriandu⁴.

W odróżnieniu od Calaquendi (Elfów Światła), którzy ujrzeli blask Dwóch Drzew Valinoru, Umanyarowie – mimo przynależności do Eldarów – zaliczani byli do Moriquendi („Elfów Ciemności”), gdyż nigdy nie przebywali w Amanie⁵.

Znaczenie historyczne i kulturowe

Losy Eldarów, zarówno tych, którzy pozostali w Amanie, jak i tych, którzy powrócili lub nigdy go nie osiągnęli, stanowią zasadniczą oś narracyjną Quenta Silmarillion. Szczególną rolę odgrywają dzieje Noldorów, ich wygnanie, wojna z Morgoth’em oraz tragiczne skutki Przysięgi Fëanora, upamiętnione m.in. w lamentacyjnej pieśni „Noldolantë”, tradycyjnie przypisywanej Maglorowi⁶.

W sensie mitologicznym Eldarowie reprezentują ideę pamięci świata: są nosicielami historii Ardy, świadkami jej przemian oraz strażnikami wiedzy sięgającej czasów sprzed Słońca i Księżyca.

Przypisy

  1. J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „Of the Coming of the Elves and the Captivity of Melkor”.
  2. Tamże.
  3. J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „Of Eldamar and the Princes of the Eldalië”.
  4. J.R.R. Tolkien, The War of the Jewels (The History of Middle-earth, t. XI).
  5. J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „Quenta Silmarillion”.
  6. J.R.R. Tolkien, The Lays of Beleriand (The History of Middle-earth, t. III).

Bibliografia

  • Tolkien, J.R.R., The Silmarillion.
  • Tolkien, J.R.R., The War of the Jewels (The History of Middle-earth, vol. XI).
  • Tolkien, J.R.R., The Lays of Beleriand (The History of Middle-earth, vol. III).
  • Shippey, Tom, The Road to Middle-earth.
  • Flieger, Verlyn, Splintered Light: Logos and Language in Tolkien’s World.