Eldar
Eldar (quenya; l.poj. Elda), dosłownie „Lud Gwiazd”, to nazwa nadana elfom przez Oromëgo, Valę-łowcę, w czasie ich pierwszego odkrycia nad wodami Cuiviénen we Wschodnich Krainach Śródziemia, jeszcze w Wiekach Gwiazd¹. Początkowo termin ten odnosił się do całej rasy elfów (Quendi), jednak jego znaczenie uległo zawężeniu w toku dalszych dziejów Ardy.
Zawężenie znaczenia pojęcia
Po wezwaniu Valarów do zamieszkania w Amanie mianem Eldarów zaczęto określać wyłącznie tych elfów, którzy przyjęli zaproszenie Oromëgo i wyruszyli na Wielką Wędrówkę na Zachód. Elfy, które odmówiły udziału w tej podróży, nazwano Avari („Niechętni”)². Od tego momentu termin Eldar stał się określeniem kulturowo-historycznym, a nie biologicznym: oznaczał elfów uczestniczących w procesie kształtowania świata pod bezpośrednim wpływem Valarów.
Trzy Rody Eldarów
W trakcie Wielkiej Wędrówki Eldarowie podzielili się na Trzy Rody (Eldalië Teleri, Noldor, Vanyar):
- Vanyarowie – najwierniejsi Valarom, którzy jako pierwsi dotarli do Amanu i osiedlili się na zboczach Taniquetilu;
- Noldorowie – obdarzeni szczególną zdolnością poznania, pamięci i rzemiosła, odegrali kluczową rolę w dziejach Pierwszej Ery;
- Teleri – najliczniejszy z rodów, zróżnicowany wewnętrznie, którego część pozostała w Śródziemiu³.
Umanyarowie i podziały wtórne
Nie wszyscy Eldarowie dotarli do Amanu. Ci, którzy zatrzymali się po drodze lub pozostali w Śródziemiu, określani byli mianem Umanyarów („niepochodzących z Amanu”). Do tej grupy zaliczano m.in.:
- Sindarów (Szarych Elfów) pod władzą Thingola w Doriath,
- Nandorów i ich odgałęzienie Laiquendi (Zielone Elfy),
- Falathrimów, elfów wybrzeża Beleriandu⁴.
W odróżnieniu od Calaquendi (Elfów Światła), którzy ujrzeli blask Dwóch Drzew Valinoru, Umanyarowie – mimo przynależności do Eldarów – zaliczani byli do Moriquendi („Elfów Ciemności”), gdyż nigdy nie przebywali w Amanie⁵.
Znaczenie historyczne i kulturowe
Losy Eldarów, zarówno tych, którzy pozostali w Amanie, jak i tych, którzy powrócili lub nigdy go nie osiągnęli, stanowią zasadniczą oś narracyjną Quenta Silmarillion. Szczególną rolę odgrywają dzieje Noldorów, ich wygnanie, wojna z Morgoth’em oraz tragiczne skutki Przysięgi Fëanora, upamiętnione m.in. w lamentacyjnej pieśni „Noldolantë”, tradycyjnie przypisywanej Maglorowi⁶.
W sensie mitologicznym Eldarowie reprezentują ideę pamięci świata: są nosicielami historii Ardy, świadkami jej przemian oraz strażnikami wiedzy sięgającej czasów sprzed Słońca i Księżyca.
Przypisy
- J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „Of the Coming of the Elves and the Captivity of Melkor”.
- Tamże.
- J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „Of Eldamar and the Princes of the Eldalië”.
- J.R.R. Tolkien, The War of the Jewels (The History of Middle-earth, t. XI).
- J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „Quenta Silmarillion”.
- J.R.R. Tolkien, The Lays of Beleriand (The History of Middle-earth, t. III).
Bibliografia
- Tolkien, J.R.R., The Silmarillion.
- Tolkien, J.R.R., The War of the Jewels (The History of Middle-earth, vol. XI).
- Tolkien, J.R.R., The Lays of Beleriand (The History of Middle-earth, vol. III).
- Shippey, Tom, The Road to Middle-earth.
- Flieger, Verlyn, Splintered Light: Logos and Language in Tolkien’s World.
