Dead Marshes (Martwe Bagna)
Dead Marshes (pol. Martwe Bagna) to rozległy obszar mokradeł położony we wschodniej części Śródziemia, na północny zachód od Mordoru, pomiędzy równiną Dagorlad a wschodnimi rozlewiskami Anduiny, w rejonie wodospadów Rauros. Region ten stanowił jedno z najbardziej niegościnnych i niebezpiecznych miejsc Trzeciej Ery, zarówno ze względu na warunki naturalne, jak i związane z nim zjawiska o charakterze nadprzyrodzonym¹.
Geneza i ukształtowanie terenu
Martwe Bagna uformowały się stopniowo w ciągu Trzeciej Ery w wyniku rozszerzania się systemów bagiennych na obszarach dawnych pól bitewnych. Szczególną rolę odegrały tu równiny Dagorlad, które w 3434 roku Drugiej Ery stały się areną wielkiej bitwy Ostatniego Sojuszu Elfów i Ludzi z armiami Saurona². Po zakończeniu walk znaczna liczba poległych pozostała niepogrzebana, a z biegiem stuleci teren ulegał zalewaniu i zabagnieniu.
Do dalszego powiększenia obszaru Martwych Bagien przyczyniły się również późniejsze konflikty zbrojne, w szczególności wojny Gondoru z Woźnicami (Wainriders), zwłaszcza klęska wojsk gondorskich w roku 1944 Trzeciej Ery, po której znaczna liczba poległych zalegała na wschodnich rubieżach Dagorladu³.
Charakterystyka i zjawiska nadprzyrodzone
Najbardziej charakterystycznym i zarazem przerażającym elementem Martwych Bagien były tzw. Twarze Umarłych – widoczne pod powierzchnią wód zarysy twarzy elfów, ludzi i orków. Zjawisko to opisywane było jako iluzoryczne, lecz niezwykle sugestywne, wywołujące u obserwatorów silne reakcje lękowe i poczucie obcowania ze śmiercią⁴.
W tradycji ludowej Wolnych Ludów interpretowano je jako:
- uwięzione duchy poległych,
- złudzenia wywołane skażeniem miejsca przez dawną przemoc,
- lub pozostałość mocy Mordoru, oddziałującej na krajobraz.
Źródła nie dają jednoznacznej odpowiedzi co do natury tego fenomenu, co wpisuje się w charakterystyczną dla Tolkiena ambiwalencję pomiędzy realnością a metafizyką⁵.
Znaczenie w Wojnie o Pierścień
W roku 3019 Trzeciej Ery Martwe Bagna zostały przemierzone przez Froda Bagginsa, Samwise’a Gamgee i Golluma, którzy wybrali tę trasę jako alternatywę dla strzeżonych przejść do Mordoru. Gollum, znający ścieżki bagien, prowadził ich wąskimi, niepewnymi groblami, ostrzegając przed „świecącymi świecami” i złudnymi wodami⁶.
Przejście przez Martwe Bagna stanowiło ważny etap duchowej próby bohaterów: krajobraz nasycony śmiercią i pamięcią dawnych klęsk zapowiadał grozę Mordoru oraz ukazywał trwałe konsekwencje wojny i zła, które pozostawiają ślady nie tylko w historii, lecz także w samej strukturze świata.
Znaczenie symboliczne
W ujęciu interpretacyjnym Martwe Bagna są często postrzegane jako:
- krajobraz pamięci zbiorowej, w którym przeszła przemoc nigdy nie zostaje całkowicie zapomniana,
- przestroga przed wojną, ukazująca, że nawet zwycięstwo niesie długotrwałe, destrukcyjne skutki,
- metafora świata „skażonego historią”, gdzie natura przejmuje i zachowuje ślady ludzkich (i elfickich) tragedii⁷.
Przypisy
- J.R.R. Tolkien, The Lord of the Rings, księga IV.
- J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „Of the Rings of Power and the Third Age”.
- J.R.R. Tolkien, The Lord of the Rings, Dodatek B.
- Tamże, księga IV, rozdz. 2.
- J.R.R. Tolkien, Letters of J.R.R. Tolkien.
- J.R.R. Tolkien, The Lord of the Rings, księga IV.
- Tom Shippey, The Road to Middle-earth.
Bibliografia
- Tolkien, J.R.R., The Lord of the Rings.
- Tolkien, J.R.R., The Silmarillion.
- Tolkien, J.R.R., The Letters of J.R.R. Tolkien.
- Shippey, Tom, The Road to Middle-earth.
- Flieger, Verlyn, Splintered Light: Logos and Language in Tolkien’s World.
