Dead Marshes

written by Anna Eldameldor Mokos

Dead Marshes (Martwe Bagna)

Dead Marshes (pol. Martwe Bagna) to rozległy obszar mokradeł położony we wschodniej części Śródziemia, na północny zachód od Mordoru, pomiędzy równiną Dagorlad a wschodnimi rozlewiskami Anduiny, w rejonie wodospadów Rauros. Region ten stanowił jedno z najbardziej niegościnnych i niebezpiecznych miejsc Trzeciej Ery, zarówno ze względu na warunki naturalne, jak i związane z nim zjawiska o charakterze nadprzyrodzonym¹.

Geneza i ukształtowanie terenu

Martwe Bagna uformowały się stopniowo w ciągu Trzeciej Ery w wyniku rozszerzania się systemów bagiennych na obszarach dawnych pól bitewnych. Szczególną rolę odegrały tu równiny Dagorlad, które w 3434 roku Drugiej Ery stały się areną wielkiej bitwy Ostatniego Sojuszu Elfów i Ludzi z armiami Saurona². Po zakończeniu walk znaczna liczba poległych pozostała niepogrzebana, a z biegiem stuleci teren ulegał zalewaniu i zabagnieniu.

Do dalszego powiększenia obszaru Martwych Bagien przyczyniły się również późniejsze konflikty zbrojne, w szczególności wojny Gondoru z Woźnicami (Wainriders), zwłaszcza klęska wojsk gondorskich w roku 1944 Trzeciej Ery, po której znaczna liczba poległych zalegała na wschodnich rubieżach Dagorladu³.

Charakterystyka i zjawiska nadprzyrodzone

Najbardziej charakterystycznym i zarazem przerażającym elementem Martwych Bagien były tzw. Twarze Umarłych – widoczne pod powierzchnią wód zarysy twarzy elfów, ludzi i orków. Zjawisko to opisywane było jako iluzoryczne, lecz niezwykle sugestywne, wywołujące u obserwatorów silne reakcje lękowe i poczucie obcowania ze śmiercią⁴.

W tradycji ludowej Wolnych Ludów interpretowano je jako:

  • uwięzione duchy poległych,
  • złudzenia wywołane skażeniem miejsca przez dawną przemoc,
  • lub pozostałość mocy Mordoru, oddziałującej na krajobraz.

Źródła nie dają jednoznacznej odpowiedzi co do natury tego fenomenu, co wpisuje się w charakterystyczną dla Tolkiena ambiwalencję pomiędzy realnością a metafizyką⁵.

Znaczenie w Wojnie o Pierścień

W roku 3019 Trzeciej Ery Martwe Bagna zostały przemierzone przez Froda Bagginsa, Samwise’a Gamgee i Golluma, którzy wybrali tę trasę jako alternatywę dla strzeżonych przejść do Mordoru. Gollum, znający ścieżki bagien, prowadził ich wąskimi, niepewnymi groblami, ostrzegając przed „świecącymi świecami” i złudnymi wodami⁶.

Przejście przez Martwe Bagna stanowiło ważny etap duchowej próby bohaterów: krajobraz nasycony śmiercią i pamięcią dawnych klęsk zapowiadał grozę Mordoru oraz ukazywał trwałe konsekwencje wojny i zła, które pozostawiają ślady nie tylko w historii, lecz także w samej strukturze świata.

Znaczenie symboliczne

W ujęciu interpretacyjnym Martwe Bagna są często postrzegane jako:

  • krajobraz pamięci zbiorowej, w którym przeszła przemoc nigdy nie zostaje całkowicie zapomniana,
  • przestroga przed wojną, ukazująca, że nawet zwycięstwo niesie długotrwałe, destrukcyjne skutki,
  • metafora świata „skażonego historią”, gdzie natura przejmuje i zachowuje ślady ludzkich (i elfickich) tragedii⁷.

Przypisy

  1. J.R.R. Tolkien, The Lord of the Rings, księga IV.
  2. J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „Of the Rings of Power and the Third Age”.
  3. J.R.R. Tolkien, The Lord of the Rings, Dodatek B.
  4. Tamże, księga IV, rozdz. 2.
  5. J.R.R. Tolkien, Letters of J.R.R. Tolkien.
  6. J.R.R. Tolkien, The Lord of the Rings, księga IV.
  7. Tom Shippey, The Road to Middle-earth.

Bibliografia

  • Tolkien, J.R.R., The Lord of the Rings.
  • Tolkien, J.R.R., The Silmarillion.
  • Tolkien, J.R.R., The Letters of J.R.R. Tolkien.
  • Shippey, Tom, The Road to Middle-earth.
  • Flieger, Verlyn, Splintered Light: Logos and Language in Tolkien’s World.