Belegaer (quenya: „Wielkie Morze”)
Belegaer, zwany w quenyi „Wielkim Morzem”, to rozległy ocean oddzielający Śródziemie od zachodniego kontynentu Amanu, czyli Nieśmiertelnych Krain. W kosmologii Ardy pełnił on funkcję zasadniczej bariery geograficznej, kulturowej i metafizycznej pomiędzy światem śmiertelników a sferą zamieszkaną przez Valarów i Calaquendi¹.
Belegaer pozostawał pod szczególną pieczą Ulma, jednego z Aratarów i Władcy Wód, który jako jedyny z Valarów nie zerwał stałego kontaktu z lądami Śródziemia. Jego moc i obecność przejawiały się w falach, prądach i głębinach oceanu. Pomocnikami Ulma byli Maiarowie Ossë i Uinen – duchy morskie, odpowiedzialne odpowiednio za gwałtowność mórz oraz ich łagodność i opiekę nad żeglarzami².
Geograficznie Belegaer rozciągał się od Helcaraxë na północy – lodowego przesmyku, który w Dawnych Dniach łączył Śródziemie z Amanem – aż po nieznane, nieopisane granice Ardy na południu. W Pierwszej Erze północne wody Belegaeru były skute lodem i niemal nieprzebyte, natomiast w części środkowej i południowej ocean pełnił funkcję głównej drogi komunikacyjnej pomiędzy zachodnimi wybrzeżami Śródziemia, wyspą Tol Eressëa i Amanem³.
Szczególne znaczenie Belegaer uzyskał w Drugiej Erze, gdy na jego wodach, pośrodku oceanu, istniało wyspiarskie królestwo Númenoru (zwane również Andorem). Belegaer stał się wówczas arterią łączącą Númenorejczyków z Eldarami z Tol Eressëa oraz – pośrednio – z Valinorem. Szlaki morskie prowadzące przez Wielkie Morze umożliwiły rozwój żeglugi, kartografii i potęgi morskiej Númenoru, czyniąc jego mieszkańców najwybitniejszymi żeglarzami w dziejach Ardy⁴.
Po Upadku Númenoru i Zmianie Świata Belegaer zachował swoją fizyczną postać, lecz jego metafizyczna funkcja uległa zasadniczej transformacji. Aman został oddzielony od kręgów świata materialnego, a żegluga ku Zachodowi stała się dostępna wyłącznie dla elfów, podróżujących na Łabędzich Okrętach Telerich. Od tego momentu Belegaer symbolizował nie tylko przestrzeń geograficzną, lecz także granicę pomiędzy śmiertelnością a nieśmiertelnością, pamięcią dawnych dni a nieodwracalnością czasu⁵.
W narracji Tolkiena Wielkie Morze pełni więc rolę zarówno realistycznego elementu świata przedstawionego, jak i głęboko symbolicznej osi kosmologicznej: jest drogą, barierą i świadkiem przemijania epok Ardy.
Przypisy
- J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „Ainulindalë”, „Valaquenta”.
- Tamże, „Valaquenta”.
- J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „Of the Beginning of Days”, „Of the Flight of the Noldor”.
- J.R.R. Tolkien, Akallabêth.
- J.R.R. Tolkien, The Lord of the Rings, Dodatek A; Listy J.R.R. Tolkiena.
Bibliografia
- Tolkien, J.R.R., The Silmarillion.
- Tolkien, J.R.R., Akallabêth.
- Tolkien, J.R.R., The Lord of the Rings (Appendices).
- Tolkien, J.R.R., The Letters of J.R.R. Tolkien.
- Shippey, Tom, The Road to Middle-earth.
- Flieger, Verlyn, Splintered Light: Logos and Language in Tolkien’s World.
