Belegaer

written by Anna Eldameldor Mokos

Belegaer (quenya: „Wielkie Morze”)

Belegaer, zwany w quenyi „Wielkim Morzem”, to rozległy ocean oddzielający Śródziemie od zachodniego kontynentu Amanu, czyli Nieśmiertelnych Krain. W kosmologii Ardy pełnił on funkcję zasadniczej bariery geograficznej, kulturowej i metafizycznej pomiędzy światem śmiertelników a sferą zamieszkaną przez Valarów i Calaquendi¹.

Belegaer pozostawał pod szczególną pieczą Ulma, jednego z Aratarów i Władcy Wód, który jako jedyny z Valarów nie zerwał stałego kontaktu z lądami Śródziemia. Jego moc i obecność przejawiały się w falach, prądach i głębinach oceanu. Pomocnikami Ulma byli Maiarowie Ossë i Uinen – duchy morskie, odpowiedzialne odpowiednio za gwałtowność mórz oraz ich łagodność i opiekę nad żeglarzami².

Geograficznie Belegaer rozciągał się od Helcaraxë na północy – lodowego przesmyku, który w Dawnych Dniach łączył Śródziemie z Amanem – aż po nieznane, nieopisane granice Ardy na południu. W Pierwszej Erze północne wody Belegaeru były skute lodem i niemal nieprzebyte, natomiast w części środkowej i południowej ocean pełnił funkcję głównej drogi komunikacyjnej pomiędzy zachodnimi wybrzeżami Śródziemia, wyspą Tol Eressëa i Amanem³.

Szczególne znaczenie Belegaer uzyskał w Drugiej Erze, gdy na jego wodach, pośrodku oceanu, istniało wyspiarskie królestwo Númenoru (zwane również Andorem). Belegaer stał się wówczas arterią łączącą Númenorejczyków z Eldarami z Tol Eressëa oraz – pośrednio – z Valinorem. Szlaki morskie prowadzące przez Wielkie Morze umożliwiły rozwój żeglugi, kartografii i potęgi morskiej Númenoru, czyniąc jego mieszkańców najwybitniejszymi żeglarzami w dziejach Ardy⁴.

Po Upadku Númenoru i Zmianie Świata Belegaer zachował swoją fizyczną postać, lecz jego metafizyczna funkcja uległa zasadniczej transformacji. Aman został oddzielony od kręgów świata materialnego, a żegluga ku Zachodowi stała się dostępna wyłącznie dla elfów, podróżujących na Łabędzich Okrętach Telerich. Od tego momentu Belegaer symbolizował nie tylko przestrzeń geograficzną, lecz także granicę pomiędzy śmiertelnością a nieśmiertelnością, pamięcią dawnych dni a nieodwracalnością czasu⁵.

W narracji Tolkiena Wielkie Morze pełni więc rolę zarówno realistycznego elementu świata przedstawionego, jak i głęboko symbolicznej osi kosmologicznej: jest drogą, barierą i świadkiem przemijania epok Ardy.

Przypisy

  1. J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „Ainulindalë”, „Valaquenta”.
  2. Tamże, „Valaquenta”.
  3. J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „Of the Beginning of Days”, „Of the Flight of the Noldor”.
  4. J.R.R. Tolkien, Akallabêth.
  5. J.R.R. Tolkien, The Lord of the Rings, Dodatek A; Listy J.R.R. Tolkiena.

Bibliografia

  • Tolkien, J.R.R., The Silmarillion.
  • Tolkien, J.R.R., Akallabêth.
  • Tolkien, J.R.R., The Lord of the Rings (Appendices).
  • Tolkien, J.R.R., The Letters of J.R.R. Tolkien.
  • Shippey, Tom, The Road to Middle-earth.
  • Flieger, Verlyn, Splintered Light: Logos and Language in Tolkien’s World.