Azanulbizar (Dolina Ciemnego Strumienia) – przestrzeń pamięci i katastrofy w dziejach krasnoludów
Azanulbizar (khuzdul: Azanulbizar, „Dolina Ciemnego Strumienia”), znana w języku wspólnym jako Dolina Dimrill, była rozległą doliną położoną u wschodnich wrót Khazad-dûm w paśmie Gór Mglistych. Obszar ten miał szczególne znaczenie geograficzne i symboliczne, gdyż stanowił naturalne przedpole jednego z najpotężniejszych krasnoludzkich królestw w dziejach Ardy¹.
W dolinie tej znajdowały się źródła rzeki Kibil-nâla („Srebrnej Żyły”), wypływającej spod gór i zasilającej system wodny Anduiny, a także jezioro Kheled-zâram (quen. Nen Cenedril, „Zwierciadlane Jezioro”), znane ludziom jako Mirrormere. Jezioro to zajmowało szczególne miejsce w duchowości krasnoludów: według tradycji było ono miejscem wizji proroczych, a Durin I Nieśmiertelny miał ujrzeć w jego tafli odbicie gwiazd, które zapowiadały jego przeznaczenie².
Po upadku Khazad-dûm w roku 1980 Trzeciej Ery, spowodowanym przebudzeniem Balroga (Zguby Durina), Azanulbizar stopniowo utraciła swój dawny charakter. Region uległ wyludnieniu i stał się przestrzenią groźną, naznaczoną obecnością orków i cieniem Morii. Kulminacyjnym wydarzeniem w jego dziejach była jednak Bitwa w Dolinie Azanulbizar stoczona w roku 2799 Trzeciej Ery, kończąca trwającą sześć lat Wojnę Krasnoludów z Orkami³.
Starcie to miało charakter wyjątkowo krwawy i dramatyczny. Wojska krasnoludów, zgromadzone z niemal wszystkich rodów, zmierzyły się z armią orków Morii. W bitwie poległ Thráin I Żelazna Pięść, król pod Górą, a jego syn Thráin II oraz wnuk Thorin II Dębowa Tarcza brali czynny udział w walce. Zwycięstwo krasnoludów było pełne, lecz okupione ogromnymi stratami; według tradycji dolina została „zapełniona poległymi tak gęsto, że woda Ciemnego Strumienia spływała czarna od krwi”⁴. Pomimo triumfu krasnoludy nie odzyskały Khazad-dûm, uznając, że obecność Balroga czyni ją nie do odzyskania.
W późniejszych wiekach Azanulbizar zachowała znaczenie strategiczne jako przejście między Morią a Lothlórien. W czasie Wojny o Pierścień doliną tą przeszła Drużyna Pierścienia, opuszczając Morii po śmierci Gandalfa Szarego i kierując się ku Złotemu Lasowi. Przemarsz ten symbolicznie łączył przeszłą tragedię krasnoludów z aktualnym losem Wolnych Ludów Śródziemia⁵.
W ujęciu mitologicznym Azanulbizar pełni funkcję krajobrazu pamięci: miejsca, gdzie sacrum (Mirrormere jako przestrzeń objawienia) splata się z historią przemocy, żałoby i nieodwracalnej utraty. Jest to jedno z tych miejsc w legendarium Tolkiena, gdzie geografia staje się nośnikiem zbiorowej traumy i tożsamości kulturowej, zwłaszcza w odniesieniu do krasnoludów.
Przypisy
- J.R.R. Tolkien, The Lord of the Rings, „The Fellowship of the Ring”, ks. II.
- J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „Of the Rings of Power and the Third Age”.
- J.R.R. Tolkien, Appendix A: Annals of the Kings and Rulers.
- Tamże; por. The Peoples of Middle-earth.
- J.R.R. Tolkien, The Fellowship of the Ring, „The Mirror of Galadriel”.
Bibliografia
- Tolkien, J.R.R., The Lord of the Rings.
- Tolkien, J.R.R., The Silmarillion.
- Tolkien, J.R.R., Unfinished Tales.
- Tolkien, J.R.R., The Peoples of Middle-earth (History of Middle-earth, vol. XII).
- Shippey, Tom, The Road to Middle-earth.
- Chance, Jane, Tolkien’s Art: A Mythology for England.
