Almaren
Almaren była wyspą położoną na wielkim jeziorze w centralnej części Śródziemia i stanowiła pierwszą siedzibę Valarów w Erze Lamp. Została założona po wstępnym ukształtowaniu Ardy przez Moce Świata i miała charakter miejsca równowagi oraz kosmicznej harmonii¹. W tolkienowskiej kosmologii Almaren symbolizuje pierwotny porządek świata, istniejący jeszcze przed pełnym ujawnieniem się konfliktu między twórczym zamysłem Ilúvatara a destrukcyjną wolą Melkora.
Okres istnienia Almarenu przypada na czas, gdy Arda była oświetlana przez Dwie Lampy Valarów: Illuin na północy oraz Ormal na południu. Ich światło zapewniało równomierne oświetlenie całego świata, a jezioro otaczające Almaren znajdowało się w geometrycznym i symbolicznym centrum Ardy². W tym sensie Almaren pełnił funkcję axis mundi — punktu skupienia ładu kosmicznego, z którego Valarowie sprawowali pieczę nad światem.
Zniszczenie Almarenu nastąpiło w wyniku otwartego buntu Melkora, który obalił Dwie Lampy. Ich upadek doprowadził do gwałtownych kataklizmów geograficznych: deformacji powierzchni Ardy, zalania wielkich obszarów oraz pogrążenia świata w ciemności³. W konsekwencji wyspa Almaren została unicestwiona, a okres względnej równowagi kosmicznej dobiegł końca.
Po tym wydarzeniu Valarowie wycofali się z centralnych obszarów świata i przenieśli swą siedzibę na Zachód, do krainy Aman, gdzie założyli Valinor – nową, silniej ufortyfikowaną domenę, oddzieloną od reszty Ardy pasmem gór Pelóri⁴. Przeniesienie siedziby Valarów oznaczało istotną zmianę w relacji między Mocami a światem: od bezpośredniego współzamieszkiwania ku bardziej zdystansowanej opiece.
W narracji Tolkiena Almaren funkcjonuje jako utracony raj kosmologiczny, analogiczny do innych motywów pierwotnej harmonii zniszczonej przez bunt lub grzech — takich jak Eden w tradycji biblijnej czy Złoty Wiek w mitologii klasycznej⁵. Jego zagłada zapowiada długą historię skażenia Ardy przez Melkora (Morgotha), której skutki będą odczuwalne we wszystkich kolejnych erach świata.
Przypisy
- J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „Valaquenta”.
- J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „Of the Beginning of Days”.
- Tamże.
- Tamże; por. także Morgoth’s Ring, red. C. Tolkien.
- Verlyn Flieger, Splintered Light: Logos and Language in Tolkien’s World.
Bibliografia
- Carpenter, Humphrey (red.), The Letters of J.R.R. Tolkien.
- Tolkien, J.R.R., The Silmarillion.
- Tolkien, J.R.R., Morgoth’s Ring (The History of Middle-earth, t. X), red. Christopher Tolkien.
- Shippey, Tom, The Road to Middle-earth.
- Flieger, Verlyn, Splintered Light: Logos and Language in Tolkien’s World.
