Almaren

Almaren była wyspą położoną na wielkim jeziorze w centralnej części Śródziemia i stanowiła pierwszą siedzibę Valarów w Erze Lamp. Została założona po wstępnym ukształtowaniu Ardy przez Moce Świata i miała charakter miejsca równowagi oraz kosmicznej harmonii¹. W tolkienowskiej kosmologii Almaren symbolizuje pierwotny porządek świata, istniejący jeszcze przed pełnym ujawnieniem się konfliktu między twórczym zamysłem Ilúvatara a destrukcyjną wolą Melkora.

Okres istnienia Almarenu przypada na czas, gdy Arda była oświetlana przez Dwie Lampy Valarów: Illuin na północy oraz Ormal na południu. Ich światło zapewniało równomierne oświetlenie całego świata, a jezioro otaczające Almaren znajdowało się w geometrycznym i symbolicznym centrum Ardy². W tym sensie Almaren pełnił funkcję axis mundi — punktu skupienia ładu kosmicznego, z którego Valarowie sprawowali pieczę nad światem.

Zniszczenie Almarenu nastąpiło w wyniku otwartego buntu Melkora, który obalił Dwie Lampy. Ich upadek doprowadził do gwałtownych kataklizmów geograficznych: deformacji powierzchni Ardy, zalania wielkich obszarów oraz pogrążenia świata w ciemności³. W konsekwencji wyspa Almaren została unicestwiona, a okres względnej równowagi kosmicznej dobiegł końca.

Po tym wydarzeniu Valarowie wycofali się z centralnych obszarów świata i przenieśli swą siedzibę na Zachód, do krainy Aman, gdzie założyli Valinor – nową, silniej ufortyfikowaną domenę, oddzieloną od reszty Ardy pasmem gór Pelóri⁴. Przeniesienie siedziby Valarów oznaczało istotną zmianę w relacji między Mocami a światem: od bezpośredniego współzamieszkiwania ku bardziej zdystansowanej opiece.

W narracji Tolkiena Almaren funkcjonuje jako utracony raj kosmologiczny, analogiczny do innych motywów pierwotnej harmonii zniszczonej przez bunt lub grzech — takich jak Eden w tradycji biblijnej czy Złoty Wiek w mitologii klasycznej⁵. Jego zagłada zapowiada długą historię skażenia Ardy przez Melkora (Morgotha), której skutki będą odczuwalne we wszystkich kolejnych erach świata.

Przypisy

J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „Valaquenta”.
J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „Of the Beginning of Days”.
Tamże.
Tamże; por. także Morgoth’s Ring, red. C. Tolkien.
Verlyn Flieger, Splintered Light: Logos and Language in Tolkien’s World.

Bibliografia

Carpenter, Humphrey (red.), The Letters of J.R.R. Tolkien.
Tolkien, J.R.R., The Silmarillion.
Tolkien, J.R.R., Morgoth’s Ring (The History of Middle-earth, t. X), red. Christopher Tolkien.
Shippey, Tom, The Road to Middle-earth.
Flieger, Verlyn, Splintered Light: Logos and Language in Tolkien’s World.