Kraken (Strażnik w Wodzie)
Kraken jest nazwą umowną, zapożyczoną z ludowego folkloru ludzi, stosowaną przez badaczy do opisu potężnej, wodnej istoty występującej w legendarium J.R.R. Tolkiena. W samych źródłach tolkienowskich stworzenie to nie posiada własnej nazwy gatunkowej i określane jest jako Strażnik w Wodzie (Watcher in the Water)¹. Jego obecność została odnotowana u zachodniego wejścia do Khazad-dûm, w pobliżu tzw. Ciemnej Kałuży.
Geneza i kontekst mitologiczny
Zgodnie z najstarszymi przekazami zawartymi w Silmarillionie, Melkor (Morgoth) w Erze Lamp i Erze Drzew hodował w Utumno liczne potworne istoty, zarówno na lądzie, jak i w głębinach wód². Część tych stworzeń mogła przetrwać zniszczenie Utumno oraz późniejsze kataklizmy Ardy, ukrywając się w niedostępnych regionach świata. Strażnik w Wodzie bywa interpretowany jako jeden z takich reliktów pradawnej fauny Morgotha, który przetrwał aż do Trzeciej Ery³.
Opis i cechy
W Władcy Pierścieni istota ta opisana jest jako ogromne monstrum o licznych, długich mackach, oślizgłym ciele i odrażającym zapachu⁴. Jej dokładna forma pozostaje niejasna, co jest zgodne z narracyjną praktyką Tolkiena polegającą na sugerowaniu grozy poprzez fragmentaryczny opis. Porównania do krakena – morskiego potwora znanego z nordyckich i europejskich legend – mają charakter wtórny i interpretacyjny, lecz trafnie oddają skalę i naturę zagrożenia.
Rola w wydarzeniach Trzeciej Ery
Strażnik w Wodzie odegrał istotną rolę podczas wyprawy Drużyny Pierścienia w 3019 roku Trzeciej Ery. Atakując Drużynę przed Zachodnią Bramą Morii, zniszczył możliwość odwrotu i zmusił jej członków do wejścia w głąb krasnoludzkich kopalni, co pośrednio doprowadziło do konfrontacji z Balrogiem na moście Khazad-dûm⁵. Choć epizod ten jest krótki, jego znaczenie fabularne jest kluczowe.
Znaczenie interpretacyjne
W ujęciu symbolicznym Strażnik w Wodzie reprezentuje pozostałości pierwotnego zła, które – mimo zwycięstw Valarów – nie zostało całkowicie usunięte z Ardy. Jego istnienie podkreśla jedną z centralnych tez tolkienowskiej mitologii: świat nigdy nie zostaje całkowicie oczyszczony z mroku, a dawne zło może trwać w ukryciu, czekając na sprzyjający moment⁶.
Przypisy
- J.R.R. Tolkien, The Lord of the Rings, „The Fellowship of the Ring”, księga II, rozdz. 4.
- J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „Of the Coming of the Elves and the Captivity of Melkor”.
- J.R.R. Tolkien, Morgoth’s Ring.
- J.R.R. Tolkien, The Lord of the Rings, opis Ciemnej Kałuży przed Morii.
- Tamże.
- Tom Shippey, The Road to Middle-earth.
Bibliografia
- Tolkien, J.R.R., The Lord of the Rings.
- Tolkien, J.R.R., The Silmarillion.
- Tolkien, J.R.R., Morgoth’s Ring.
- Tolkien, J.R.R., Unfinished Tales.
- Shippey, Tom, The Road to Middle-earth.
- Flieger, Verlyn, A Question of Time.
