Gorgoroth

Gorgoroth – nazwa geograficzna występująca w legendarium J.R.R. Tolkiena w odniesieniu do dwóch odrębnych obszarów, funkcjonujących w różnych epokach dziejów Ardy. W obu przypadkach termin ten wiąże się z krajobrazami nacechowanymi grozą, skażeniem oraz obecnością mocy wrogich porządkowi świata.

Gorgoroth w Pierwszej Erze

W Pierwszej Erze Słońca mianem Gorgoroth (sind. Gorgoroth, „Kraj/Góry Grozy”) określano pasma skalne i strome urwiska północnego Beleriandu, opadające z wyżyny Dorthonionu ku dolinie rzeki Sirion i granicom królestwa Doriathu¹. Obszar ten stanowił naturalną barierę oddzielającą ziemie elfów od północnych pustkowi kontrolowanych przez Morgotha.

W tradycjach elfickich Gorgoroth Pierwszej Ery było miejscem silnie powiązanym z Ungoliantą oraz jej potomstwem – istotami pająkopodobnymi, zamieszkującymi mroczne, niedostępne krainy⁲. Krajobraz ten opisywany jest jako dziki, zdradliwy i niemal niemożliwy do przebycia. Według przekazów jedynie Beren Erchamion z rodu Edainów zdołał przekroczyć te tereny i przeżyć, co podkreśla zarówno jego wyjątkowość, jak i niemal mityczny charakter samego miejsca³.

Gorgoroth w Trzeciej Erze

W Trzeciej Erze Słońca nazwą Gorgoroth określano rozległy, jałowy płaskowyż w Mordorze, położony pomiędzy Barad-dûr a **Górą Przeznaczenia (Orodruin)**⁴. Był to obszar całkowicie podporządkowany woli Saurona – krajobraz ukształtowany przez działalność wulkaniczną, popiół, pył i dymy Orodruiny oraz przemysłowe zaplecze wojenne Czarnego Władcy.

Płaskowyż Gorgoroth pełnił funkcję centrum militarno-logistycznego Mordoru: usiany był jamami orków, drogami wojskowymi i punktami strażniczymi. Jego środowisko – pozbawione niemal wszelkiego życia – stanowiło materialny wyraz duchowego skażenia i tyranii⁵.

To właśnie przez Gorgoroth Trzeciej Ery wędrowali Frodo Baggins i Samwise Gamgee, odbywając ostatni etap swojej drogi ku Szczelinom Zagłady, gdzie miało dojść do zniszczenia Jedynego Pierścienia. Wędrówka ta podkreśla symboliczny wymiar Gorgoroth jako „ziemi próby”, będącej ostatecznym przeciwieństwem harmonijnych krain Śródziemia⁶.

Znaczenie i ciągłość nazwy

Podwójne użycie nazwy Gorgoroth wskazuje na świadome działanie mitopoetyckie Tolkiena. W obu kontekstach termin ten odnosi się do przestrzeni granicznych, w których porządek świata ulega załamaniu, a obecność zła zostaje wpisana w sam krajobraz. Choć geograficznie i historycznie odmienne, oba Gorgorothy łączy funkcja miejsca grozy, izolacji i duchowego zagrożenia.

Przypisy

J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „Quenta Silmarillion”.
Tamże; por. rozdziały dotyczące Ungolianty i Nan Dungortheb.
J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „Of Beren and Lúthien”.
J.R.R. Tolkien, The Lord of the Rings, ks. IV–VI.
Tamże; por. opisy Mordoru i Gorgorothu w „The Return of the King”.
J.R.R. Tolkien, The Lord of the Rings, „Mount Doom”.

Bibliografia

Tolkien, J.R.R., The Silmarillion.
Tolkien, J.R.R., The Lord of the Rings.
Tolkien, J.R.R., The History of Middle-earth, t. IV–V.
Shippey, Tom, The Road to Middle-earth.
Flieger, Verlyn, A Question of Time: J.R.R. Tolkien’s Road to Faërie.