Formenos

Formenos była twierdzą Noldorów w północnej części Valinoru, wzniesioną przez Fëanora, najstarszego syna Finwëgo, po jego wygnaniu z Tirionu. Nazwa osady pochodzi z języka quenya i oznacza dosłownie „północną cytadelę” lub „twierdzę na północy”¹. Powstanie Formenos było bezpośrednim następstwem konfliktu Fëanora z Fingolfinem oraz nałożonego przez Valarów zakazu przebywania w Tirionie.

Funkcja i znaczenie polityczne

Formenos pełniło rolę rezydencji Fëanora i jego rodu, a zarazem symbolu narastającego rozłamu wśród Noldorów. Oddalenie twierdzy od głównych centrów życia Eldarów w Eldamarze miało nie tylko wymiar geograficzny, lecz także ideowy: Formenos stało się miejscem izolacji, nieufności wobec Valarów oraz umacniania autorytetu Fëanora wśród jego zwolenników².

W twierdzy tej gromadzono również najcenniejsze dobra Noldorów, w tym Silmarile – trzy klejnoty stworzone przez Fëanora, w których uwięzione było światło Dwóch Drzew Valinoru. Z tego względu Formenos funkcjonowało także jako skarbiec o wyjątkowym znaczeniu sakralnym i symbolicznym³.

Zabójstwo Finwëgo i kradzież Silmarili

Po zniszczeniu Drzew Valarów przez Morgotha i Ungoliantę, Morgoth udał się potajemnie do Formenos. Tam dopuścił się pierwszego zabójstwa wśród Eldarów, mordując Finwëgo, Najwyższego Króla Noldorów, który pozostał w twierdzy, by strzec skarbów syna. Następnie Morgoth włamał się do skarbca i uprowadził Silmarile, zbiegając z Amanu do Śródziemia⁴.

Wydarzenie to miało fundamentalne znaczenie dla dalszych dziejów Ardy: śmierć Finwëgo oraz utrata Silmarili stały się bezpośrednim impulsem do buntu Noldorów, złożenia Przysięgi Fëanora oraz rozpoczęcia długotrwałych i tragicznych w skutkach Wojen o Silmarile⁵.

Znaczenie w legendarium

Formenos zajmuje w mitologii Tolkiena miejsce szczególne jako punkt zwrotny w historii Valinoru. Jest ono symbolem przejścia od epoki harmonii i światła do czasu przemocy, wygnania i wojny. Twierdza ta, choć istnieje w narracji stosunkowo krótko, stanowi scenę wydarzeń, które doprowadziły do zerwania więzi między Noldorami a Valarami oraz do przeniesienia głównego nurtu historii do Śródziemia⁶.

Przypisy

J.R.R. Tolkien, Quenta Silmarillion, rozdz. 7.
J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „Of the Noldor in Aman”.
J.R.R. Tolkien, Morgoth’s Ring, „The Darkening of Valinor”.
J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „Of the Darkening of Valinor”.
J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „Of the Flight of the Noldor”.
Tom Shippey, The Road to Middle-earth.

Bibliografia

Tolkien, J.R.R., The Silmarillion.
Tolkien, J.R.R., Morgoth’s Ring (The History of Middle-earth, t. X).
Tolkien, J.R.R., The Peoples of Middle-earth (HoME, t. XII).
Carpenter, Humphrey (red.), The Letters of J.R.R. Tolkien.
Shippey, Tom, The Road to Middle-earth.
Flieger, Verlyn, Splintered Light: Logos and Language in Tolkien’s World.