Engwar

Engwar (quenya) to jedno z elfickich określeń Ludzi (Atani), używane przede wszystkim przez Avarich, czyli elfy, które odrzuciły wezwanie Valarów i pozostały w Śródziemiu. Termin ten oznacza dosłownie „chorowici” lub „słabi” i odnosi się do postrzeganej przez elfy kruchości fizycznej oraz śmiertelności Drugorodnych¹.

Znaczenie semantyczne i kontekst użycia

Określenie Engwar powstało w wyniku wczesnych kontaktów elfów z Ludźmi po ich przebudzeniu we wschodnich krainach Śródziemia, po Wschodzie Słońca. Elfy, zwłaszcza Avari, które nie doświadczyły światła Valinoru, obserwowały ludzi jako istoty krótkowieczne, podatne na choroby, starzenie się i cierpienie — zjawiska w zasadzie obce naturze elfów².

W elfickiej percepcji śmiertelność Ludzi była nie tylko biologiczną odmiennością, lecz także ontologiczną zagadką. Choroby, które mogły w krótkim czasie wyniszczać całe ludzkie wspólnoty, wydawały się elfom zjawiskiem niemal niewyobrażalnym, sprzecznym z ich doświadczeniem trwałości i odporności ciała³. W tym sensie termin Engwar nie miał wyłącznie charakteru pogardliwego, lecz wyrażał również zdumienie i współczucie wobec odmiennego losu Drugorodnych.

Engwar a inne elfickie nazwy Ludzi

W tradycji elfickiej funkcjonowało kilka określeń odnoszących się do ludzi, z których Engwar miało wydźwięk najbardziej opisowy i egzystencjalny. W odróżnieniu od neutralnego Atani („Drudzy”) lub bardziej formalnego Hildor („Następcy”), Engwar akcentowało cielesną słabość i przemijalność Ludzi, ujmując ich kondycję z perspektywy nieśmiertelnych Pierworodnych⁴.

Znaczenie kulturowe i filozoficzne

Pojęcie Engwar odsłania istotny aspekt elfickiej antropologii: głęboką przepaść doświadczenia pomiędzy elfami a ludźmi. Dla Eldarów i Avarich śmiertelność była „Darem Ilúvatara”, którego sens pozostawał długo niezrozumiały. Dopiero późniejsze nauki Valarów oraz refleksja elfów nad losem Ardy pozwoliły części z nich dostrzec w losie Ludzi nie tylko słabość, lecz także szczególną wolność od kręgów świata⁵.

Mimo to określenie Engwar zachowało się w tradycji jako świadectwo pierwszego, instynktownego spojrzenia elfów na Drugorodnych — spojrzenia naznaczonego empatią, ale i nieusuwalnym poczuciem obcości.

Przypisy

J.R.R. Tolkien, The History of Middle-earth, vol. X, Morgoth’s Ring, rozdz. „Athrabeth Finrod ah Andreth”.
J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „Of the Coming of Men into the West”.
Tamże; por. także refleksje Finroda o śmiertelności ludzi.
J.R.R. Tolkien, Parma Eldalamberon oraz The War of the Jewels.
J.R.R. Tolkien, Athrabeth Finrod ah Andreth.

Bibliografia

Tolkien, J.R.R., The Silmarillion.
Tolkien, J.R.R., The History of Middle-earth, vol. X: Morgoth’s Ring.
Tolkien, J.R.R., The History of Middle-earth, vol. XI: The War of the Jewels.
Flieger, Verlyn, Splintered Light: Logos and Language in Tolkien’s World.
Shippey, Tom, The Road to Middle-earth.