Dwimmerlaik
Dwimmerlaik – termin używany przez Rohirrimów w Trzeciej Erze Słońca na określenie istot postrzeganych jako nadprzyrodzone, złowrogie lub budzące lęk, które wymykały się zwykłemu porządkowi świata śmiertelnych. Słowo to miało charakter potoczny i ludowy, a jego zakres znaczeniowy był szeroki i nieprecyzyjny.
Etymologicznie wywodzi się ze staroangielskiego rdzenia dwimor („złuda”, „czary”, „widziadło”) oraz lāc („zjawa”, „zjawisko”), co odpowiada językowej stylizacji Rohanu jako kultury o anglosaskim zapleczu językowym¹. W przekładach Tolkiena termin ten oddaje rohirryjskie postrzeganie świata nadnaturalnego jako sfery niebezpiecznej i obcej.
Zakres znaczeniowy i użycie
W sensie ścisłym określeniem Dwimmerlaik Rohirrimowie nazywali istoty jednoznacznie wrogie i związane z mocami ciemności, takie jak:
- Nazgûle (Upiory Pierścienia),
- Upiory Kurhanów z Eriadoru,
- Umarłych z Dunharrow,
- złowrogie duchy i zjawy pojawiające się w Martwych Bagnach².
W tym znaczeniu termin ten pełnił funkcję apotropeiczną – nazywał to, czego się obawiano, i jednocześnie oddzielał sferę „ludzką” od „nie-ludzkiej”.
Dwimmerlaik a obcość metafizyczna
W szerszym, ludowym użyciu pojęcie Dwimmerlaik nie ograniczało się wyłącznie do istot złych. Obejmowało również byty neutralne lub nawet dobre, jeśli tylko wykraczały poza doświadczenie i rozumienie Rohirrimów. W tym sensie termin bywał stosowany także wobec:
- elfów z Lothlórien,
- entów z Fangornu,
- a pośrednio również wobec czarodziejów (Istari)³.
Świadczy to o charakterystycznej dla Rohanu nieufności wobec magii i starożytnych mocy, wynikającej zarówno z ich kultury wojowniczej, jak i z ograniczonego kontaktu z dawnymi potęgami Ardy. „Czarodziejskie” nie oznaczało w tym kontekście jedynie „złe”, lecz raczej niepojęte, nieoswojone i potencjalnie groźne.
Znaczenie kulturowe
Termin Dwimmerlaik stanowi cenne świadectwo mentalności Rohirrimów, ukazując ich jako lud głęboko zakorzeniony w świecie materialnym, ziemskim i heroicznym, a zarazem zachowujący dystans wobec bytów funkcjonujących poza ludzkim porządkiem czasu i śmierci. W narracji Tolkiena pojęcie to podkreśla różnice kulturowe pomiędzy ludami Śródziemia oraz relatywność postrzegania dobra, zła i sacrum⁴.
Przypisy
- J.R.R. Tolkien, The Two Towers, Księga III; por. The Letters of J.R.R. Tolkien, listy dotyczące stylizacji językowej Rohanu.
- J.R.R. Tolkien, The Lord of the Rings, Księga I–V.
- Tamże; The Two Towers, rozdziały dotyczące spotkań Rohirrimów z entami i elfami.
- T.A. Shippey, The Road to Middle-earth.
Bibliografia
- Flieger, Verlyn, Splintered Light: Logos and Language in Tolkien’s World.
- Tolkien, J.R.R., The Lord of the Rings.
- Tolkien, J.R.R., The Two Towers.
- Tolkien, J.R.R., The Letters of J.R.R. Tolkien.
- Shippey, Tom, The Road to Middle-earth.
