Avallónë – port Telerich na Tol Eressëa w geografii i symbolice Amanu
Avallónë było głównym portem i najważniejszym miastem elfów Telerich na wyspie Tol Eressëa, położonej w Zatoce Eldamaru u wschodnich wybrzeży Amanu. W legendarium J.R.R. Tolkiena miasto to pełni funkcję zarówno realnego ośrodka żeglugi elfickiej, jak i miejsca o silnym znaczeniu symbolicznym, związanego z przejściem między światami Nieśmiertelnych i Śmiertelnych¹.
Tol Eressëa, pierwotnie samotna wyspa dryfująca po Wielkim Morzu, została ostatecznie zakotwiczona u wybrzeży Amanu po powrocie Ulma i Ossëgo. To właśnie tam osiedlili się Teleri – „Elfy Morskie” – którzy pod przewodnictwem Olwego rozwinęli sztukę żeglugi i budowy okrętów. Avallónë stało się centrum tej działalności: miejscem, gdzie Teleri nauczyli się konstruowania statków i skąd po raz pierwszy wyruszyli na wody Zatoki Eldamaru, docierając do wybrzeży krain Valarów².
W Drugiej Erze Avallónë zyskało szczególne znaczenie jako główny punkt kontaktu między Amanem a Númenorem. To stąd Elfy Morskie najczęściej wypływały na Zachód, by odwiedzać ludzi Zachodu, przynosząc im dary, wiedzę i błogosławieństwa Valarów. Relacje te miały charakter wyjątkowy i uprzywilejowany: Númenorejczycy, jako jedyni spośród ludzi, utrzymywali regularny, choć ograniczony, kontakt z Nieśmiertelnymi Krainami³.
Źródła tolkienowskie podkreślają również wizualny i niemal epifaniczny wymiar Avallónë. Według przekazów, z najwyższego szczytu Númenoru – Meneltarmy – przy sprzyjającej pogodzie można było dostrzec światła portu Avallónë oraz białą wieżę wznoszącą się nad miastem⁴. Motyw ten ma znaczenie symboliczne: Avallónë jawi się jako „widzialny znak Zachodu”, granica dostępnego poznania, za którą rozciąga się Aman – kraina zakazana dla Śmiertelnych. Światła portu stają się zatem obrazem obietnicy i tęsknoty, ale zarazem przypomnieniem granicy ustanowionej przez Ilúvatara.
Nazwa Avallónë wykazuje wyraźne konotacje językowe i mitologiczne. Jej brzmienie przywodzi na myśl arturiańską Avalon – wyspę jabłoni, miejsce uzdrowienia i odejścia króla Artura – co wpisuje się w szerszy Tolkienowski motyw Zachodu jako przestrzeni przejścia, odpoczynku i eschatologicznej nadziei. W tym sensie Avallónë funkcjonuje nie tylko jako port, lecz także jako symbol liminalny: punkt styku historii świata z mitem o utraconym Zachodzie⁵.
W późniejszych dziejach Ardy, zwłaszcza po Upadku Númenoru, znaczenie Avallónë ulega przemianie. Miasto pozostaje portem elfów i miejscem odejścia Eldarów ze Śródziemia, lecz kontakt ze światem ludzi zostaje zerwany. Tym samym Avallónë staje się jednym z ostatnich widzialnych znaków świata, który stopniowo wycofuje się z historii – zapowiedzią „odchodzenia elfów” i końca epoki mitu.
Przypisy
- J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „Of Eldamar and the Princes of the Eldalië”.
- Tamże.
- J.R.R. Tolkien, Akallabêth, w: The Silmarillion.
- Tamże.
- Verlyn Flieger, Splintered Light: Logos and Language in Tolkien’s World.
Bibliografia
- Tolkien, J.R.R., The Silmarillion.
- Tolkien, J.R.R., Unfinished Tales.
- Flieger, Verlyn, Splintered Light: Logos and Language in Tolkien’s World.
- Shippey, Tom, The Road to Middle-earth.
