Aulë

written by Anna Eldameldor Mokos

Aulë – Valar rzemiosła, materii i aktu tworzenia w legendarium J.R.R. Tolkiena

Aulë należy do grona Valarów, Potęg Ardy, i w hierarchii świata Tolkiena zajmuje miejsce szczególne jako patron rzemiosła, obróbki materii oraz wszelkiej sztuki kształtowania substancji świata stworzonego. W źródłach tolkienowskich występuje pod przydomkami „Kowal” (the Smith) oraz „Stwórca Gór”, co odzwierciedla zarówno zakres jego kompetencji kosmologicznych, jak i symboliczny charakter jego funkcji w mitologii Ardy¹.

Aulë był mistrzem wszelkiego rzemiosła: obróbki metali, kamieni szlachetnych i minerałów, a także konstruowania trwałych form materialnych. Do jego dzieł należały m.in. Lampy Valarów, Illuin i Ormal, które oświetlały świat przed zniszczeniem przez Melkora, a w późniejszym okresie również naczynia, w których umieszczono Słońce i Księżyc – ciała niebieskie mające zastąpić utracone Drzewa Valinoru². W ten sposób Aulë jawi się jako demiurgiczny rzemieślnik, działający w obrębie stworzenia, lecz nieposiadający mocy nadania życia – prerogatywy zastrzeżonej wyłącznie dla Eru Ilúvatara.

Szczególne znaczenie Aulëgo ujawnia się w jego relacji z krasnoludami. Zgodnie z Silmarillionem, to właśnie Aulë, kierowany niecierpliwą miłością do materii i pragnieniem dzielenia się swoją wiedzą, stworzył Siedmiu Ojców Krasnoludów jeszcze przed przebudzeniem Dzieci Ilúvatara³. Akt ten, choć dokonany bez upoważnienia Eru, nie miał charakteru buntu – przeciwnie, Aulë gotów był zniszczyć swoje dzieło na rozkaz Stwórcy. Ostatecznie Ilúvatar ulitował się nad jego pokorą, nadając krasnoludom prawdziwe życie i własną wolę. Od tej chwili Aulë czczony jest przez krasnoludy pod imieniem Mahal („Stwórca”), jako ich duchowy ojciec i nauczyciel rzemiosła⁴.

Aulë odegrał również kluczową rolę w kształtowaniu kultury elfów Noldorów. To on nauczył ich sztuki metalurgii, jubilerstwa i obróbki kamienia, a jego wpływ widoczny jest pośrednio w najwybitniejszych osiągnięciach tej rasy – zwłaszcza w dziełach Fëanora, twórcy Silmarili. W tym sensie Aulë funkcjonuje jako archetyp mistrza-nauczyciela, przekazującego wiedzę techniczną, która może służyć zarówno dobru, jak i złu, zależnie od intencji ucznia⁵.

Siedziby Aulëgo znajdowały się w centralnym Valinorze, co symbolicznie podkreśla jego rolę jako Potęgi „środka” – mediatora między surową materią świata a zamysłem duchowym Ilúvatara. Jego małżonką była Yavanna Kementári, Valie wzrostu, płodności i wszelkiego życia roślinnego. Związek Aulëgo i Yavanny odzwierciedla fundamentalne napięcie kosmologiczne w legendarium Tolkiena: relację między tworzeniem trwałych form materialnych a kruchym, organicznym życiem, które te formy mogą zarówno chronić, jak i niszczyć⁶. To właśnie z troski Yavanny o rośliny świata, zagrożone przez dzieła rąk Aulëgo i jego uczniów, zrodziła się idea Entów – strażników drzew.

Postać Aulëgo stanowi zatem jeden z kluczowych punktów odniesienia dla Tolkienowskiej refleksji nad naturą tworzenia, techniki i odpowiedzialności moralnej twórcy. Jako Valar rzemiosła Aulë ucieleśnia ambiwalencję ludzkiej (i elfiej) kreatywności: zdolność do budowania piękna i ładu, ale także potencjał do pychy i destrukcji, jeśli akt tworzenia zostanie oderwany od pokory wobec Stwórcy.

Przypisy

  1. J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „Valaquenta”.
  2. Tamże, „Of the Sun and Moon and the Hiding of Valinor”.
  3. Tamże, „Of Aulë and Yavanna”.
  4. J.R.R. Tolkien, The Letters of J.R.R. Tolkien.
  5. T.A. Shippey, The Road to Middle-earth.
  6. J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „Of Aulë and Yavanna”.

Bibliografia

  • Tolkien, J.R.R., The Silmarillion.
  • Tolkien, J.R.R., The Letters of J.R.R. Tolkien.
  • Shippey, Tom, The Road to Middle-earth.
  • Flieger, Verlyn, Splintered Light: Logos and Language in Tolkien’s World.