Atani („Drugorodni”) – ludzie w perspektywie elfickiej historiografii
Atani (quen. Atani, „Drugorodni”) to ogólne określenie ludzi w języku quenejskim, używane w opozycji do elfów – Eldarów, czyli Pierworodnych. Termin ten odzwierciedlał elficką perspektywę chronologiczną i metafizyczną: ludzie pojawili się w Ardzie później niż elfy, po wschodzie Słońca, a ich istnienie od początku naznaczone było śmiertelnością¹.
Według tradycji zawartych w Silmarillionie oraz tekstach późniejszych, Atani przebudzili się na dalekim wschodzie Śródziemia w Pierwszej Erze i stopniowo rozpoczęli wędrówkę ku zachodowi. Część z nich przekroczyła Ered Luin i dotarła do Beleriandu, gdzie weszła w trwałe relacje polityczne i kulturowe z Eldarami, zwłaszcza z Noldorami i Sindarami².
W tym kontekście termin Atani bywał przez Noldorów stosowany w sposób zawężony – przede wszystkim wobec Trzech Domów ludzi, które stały się sprzymierzeńcami elfów w Wojnie Klejnotów. W języku sindarińskim określano ich mianem Edain. Do tej grupy należeli:
- Dom Bëora,
- Dom Halethy,
- Dom Hadora Złotowłosego³.
Dzieje Edainów odegrały fundamentalną rolę w historii Pierwszej Ery. Z ich rodów wywodzili się bohaterowie o kluczowym znaczeniu dla losów Ardy, tacy jak Beren Jednoręki, Húrin Thalion, Túrin Turambar, Tuor, a także Eärendil Żeglarz, którego czyn doprowadził do interwencji Valarów i zakończenia Wojny Gniewu⁴.
W elfickiej tradycji Edainowie uchodzili za najszlachetniejszych spośród ludzi. Wynikało to zarówno z ich wierności i odwagi w walce z Morgothem, jak i z głębokiego przenikania kultur: Atani przejęli od elfów elementy wiedzy, języka i obyczajów. Szczególne znaczenie miały także małżeństwa między rodami ludzi i elfów, które miały charakter wyjątkowy i przełomowy w historii Ardy. Związki takie jak Beren i Lúthien, Tuor i Idril Celebrindal oraz Eärendil i Elwing doprowadziły do połączenia krwi Pierworodnych i Drugorodnych, a ich potomkowie odegrali kluczową rolę w dziejach Drugiej i Trzeciej Ery⁵.
Z biegiem czasu termin Atani stopniowo wychodził z użycia w codziennej praktyce językowej Śródziemia. W tradycji sindarińskiej oraz w późniejszej historiografii dominować zaczęło określenie Edain, odnoszone zarówno do historycznych Trzech Domów, jak i – w szerszym sensie – do ich potomków, w tym Númenorejczyków. Sama nazwa Atani przetrwała jednak w tekstach o charakterze archaicznym i teologicznym, zachowując znaczenie antropologiczne i metafizyczne, podkreślające szczególną pozycję ludzi w planie Eru Ilúvatara⁶.
Przypisy
- J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „Of Men”.
- J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „Of the Coming of Men into the West”.
- Tamże; por. Appendix A do The Lord of the Rings.
- J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „Quenta Silmarillion”.
- J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „Of the Voyage of Eärendil and the War of Wrath”.
- J.R.R. Tolkien, The Peoples of Middle-earth (History of Middle-earth, vol. XII).
Bibliografia
- Tolkien, J.R.R., The Silmarillion.
- Tolkien, J.R.R., The Lord of the Rings, Appendices.
- Tolkien, J.R.R., The Peoples of Middle-earth.
- Tolkien, J.R.R., Unfinished Tales.
- Shippey, Tom, The Road to Middle-earth.
- Flieger, Verlyn, Splintered Light: Logos and Language in Tolkien’s World.
