Arda

written by Anna Eldameldor Mokos

Arda

Arda (quen. „Królestwo”, „Dziedzina”) to nazwa całego świata stworzonego przez Eru Ilúvatara i ukształtowanego przez Valarów po wejściu Ainurów do czasu i przestrzeni¹. Termin ten obejmuje zarówno krainy śmiertelnych, przede wszystkim Śródziemie (Endor), jak i Nieśmiertelne Krainy (Aman), a także wszystkie lądy, morza i sfery należące do świata zamieszkanego przez Dzieci Ilúvatara.

W sensie kosmologicznym Arda stanowi część Eä – całego Wszechświata, który zaistniał jako urzeczywistnienie Muzyki Ainurów (Ainulindalë). O ile Eä obejmuje całość stworzenia, widzialnego i niewidzialnego, o tyle Arda jest jego szczególną domeną: miejscem, w którym Valarowie zeszli, aby wprowadzić w życie motywy Muzyki i przygotować świat na przyjęcie Pierworodnych (Elfów) oraz Drugorodnych (Ludzi)².

Historia Ardy rozciąga się od czasów przed czasem (Dni przed Dniami), przez Ery Gwiazd, Lamp, Drzew, aż po Pierwszą, Drugą, Trzecią i Czwartą Erę Słońca. Wszystkie zasadnicze narracje legendarium Tolkiena – od Silmarillionu po Władcę Pierścieni – osadzone są w ramach dziejów Ardy³.

W pierwotnej koncepcji kosmologicznej Arda była światem płaskim, otoczonym przez Ekkaïę – Morze Okrążające. Dopiero po Upadku Númenoru i tzw. Zmianie Świata (Akallabêth) struktura Ardy uległa przeobrażeniu, a świat śmiertelników stał się kulisty, podczas gdy Aman został usunięty z kręgu dostępnego ludziom⁴. Zdarzenie to stanowi jeden z kluczowych momentów metafizycznych w dziejach świata i wyznacza granicę między epoką mityczną a historyczną.

Arda jest zatem nie tylko tłem wydarzeń narracyjnych, lecz także kategorią teologiczną i kosmologiczną w myśli Tolkiena: miejscem, gdzie wolna wola, skażenie złem (Morgoth), historia i przeznaczenie splatają się w ramach zamysłu Ilúvatara. Jak wielokrotnie podkreślał autor, Arda jest „naszym światem”, rozumianym jako mitologiczna prehistoria Ziemi⁵.

Przypisy

  1. J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „Ainulindalë”.
  2. Tamże; „Valaquenta”.
  3. J.R.R. Tolkien, The Silmarillion; The Lord of the Rings.
  4. J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „Akallabêth”.
  5. J.R.R. Tolkien, Letters of J.R.R. Tolkien, listy nr 131 i 211.

Bibliografia

  • Tolkien, J.R.R., The Silmarillion.
  • Tolkien, J.R.R., The Lord of the Rings.
  • Tolkien, J.R.R., Morgoth’s Ring (History of Middle-earth, vol. X).
  • Tolkien, J.R.R., The Peoples of Middle-earth (History of Middle-earth, vol. XII).
  • Flieger, Verlyn, Splintered Light: Logos and Language in Tolkien’s World.
  • Shippey, Tom, The Road to Middle-earth.