Apanónar – „Ci, którzy przyszli później”
Apanónar (quen. Apanónar, „Ci, którzy przyszli później”) to elficka nazwa ludzi, drugiej z ras Dzieci Ilúvatara, przeciwstawiana określeniu Eldar lub Quendi, odnoszącemu się do Pierworodnych – elfów¹. Termin ten funkcjonuje przede wszystkim w elfickiej perspektywie historiograficznej i teologicznej, podkreślając chronologiczne następstwo pojawienia się ludzi względem elfów w dziejach Ardy.
Zgodnie z przekazami zawartymi w Silmarillionie, Apanónar przebudzili się w krainie Hildórien, położonej we wschodnich rubieżach Śródziemia, w chwili pierwszego wschodu Słońca, a zatem u schyłku Pierwszej Ery Gwiazd². Moment ten ma znaczenie symboliczne: świat, który elfy poznały w świetle gwiazd, ludzie ujrzeli już w pełnym blasku dnia, co w elfickiej refleksji często wiązano z odmiennym temperamentem i przeznaczeniem Drugorodnych.
Określenie Apanónar nie ma charakteru pejoratywnego, lecz deskryptywny. Wyraża ono elficką świadomość porządku stworzenia: elfy pojawiły się jako pierwsze i były świadkami kształtowania Ardy, podczas gdy ludzie wkroczyli w świat już częściowo uformowany, zamieszkany i naznaczony wcześniejszymi konfliktami³. W chwili przebudzenia ludzi Ardę zamieszkiwały już nie tylko elfy, lecz także krasnoludy (stworzone wcześniej przez Aulëgo i ożywione wolą Ilúvatara), entowie, a także istoty skażone przez Melkora, takie jak orkowie i trolle⁴.
Najistotniejszą cechą, która odróżnia Apanónar od Pierworodnych, jest jednak nie sam czas pojawienia się, lecz odmienny ontologiczny status. Ludzie zostali obdarzeni przez Ilúvatara śmiertelnością, określaną w elfickiej tradycji jako „Dar Ilúvatara” lub **„Dar Śmierci”**⁵. W przeciwieństwie do elfów, których duchy są związane z losem Ardy aż do jej końca, ludzie po śmierci opuszczają świat, a ich ostateczne przeznaczenie pozostaje tajemnicą znaną wyłącznie Stwórcy.
Ten dar, choć początkowo niezrozumiały i budzący lęk, stanowi w teologii Tolkiena wyraz szczególnej godności ludzi. To właśnie śmiertelność umożliwia im przekraczanie granic świata, wolność od jego powolnego „zmęczenia” oraz potencjał do przemiany historii w sposób niedostępny nieśmiertelnym rasom⁶. Jednocześnie niezrozumienie tego daru – podsycane przez Melkora – stało się źródłem wielu tragedii dziejowych ludzi, w szczególności w Drugiej Erze, czego kulminacją był Upadek Númenoru.
W elfickim postrzeganiu Apanónar jawią się zatem jako istoty paradoksalne: słabsze fizycznie i krócej żyjące, a zarazem zdolne do heroizmu, ofiary i przemian o dalekosiężnych skutkach. To właśnie spośród Drugorodnych wywodzili się bohaterowie, którzy odegrali kluczową rolę w historii Ardy, tacy jak Beren, Húrin, Túrin Turambar, Tuor czy Eärendil Żeglarz⁷.
Przypisy
- J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „Of the Coming of Men into the West”.
- Tamże; por. Athrabeth Finrod ah Andreth w: Morgoth’s Ring.
- J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „Ainulindalë”.
- Tamże; por. Valaquenta.
- J.R.R. Tolkien, Athrabeth Finrod ah Andreth, w: Morgoth’s Ring.
- Tamże.
- J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „Quenta Silmarillion”.
Bibliografia
- Tolkien, J.R.R., The Silmarillion.
- Tolkien, J.R.R., Morgoth’s Ring (History of Middle-earth, vol. X).
- Tolkien, J.R.R., The Peoples of Middle-earth.
- Shippey, Tom, The Road to Middle-earth.
- Flieger, Verlyn, Splintered Light: Logos and Language in Tolkien’s World.
