Amanyar („Ci z Amanu”)
Amanyar (quen. „Ci z Amanu”) to termin stosowany w tradycji elfickiej na określenie tych Elfów, którzy odpowiedzieli na wezwanie Valarów i odbyli Wielką Podróż z Cuiviénen do **Nieśmiertelnych Krain (Amanu)**¹. Pojęcie to obejmuje wszystkie ludy Eldarów, które ostatecznie zamieszkały w Amanie, niezależnie od momentu przybycia i dalszych losów historycznych.
Do Amanyarów zalicza się:
- Vanyarów, którzy jako pierwsi dotarli do Valinoru i pozostali tam na stałe;
- Noldorów, którzy również osiedlili się w Amanie, choć znaczna ich część powróciła później do Śródziemia w okresie Pierwszej Ery;
- tę część Telerich, która po długiej wędrówce osiadła w Eldamarze, na wybrzeżach Amanu, tworząc lud Elfów Morskich (Falmari)².
Termin Amanyar ma charakter kulturowo-historyczny, a nie biologiczny czy „rasowy”. Nie oznacza on trwałej przynależności geograficznej, lecz fakt doświadczenia Amanu – kontaktu z Valarami, światłem Drzew Valinoru oraz porządkiem kosmicznym Ardy w jej nieskażonej postaci³. Z tego względu Noldorowie, którzy powrócili do Śródziemia po buncie Fëanora, wciąż bywali określani jako Amanyarowie, mimo że nie zamieszkiwali już Amanu.
Pojęcie Amanyarów bywa przeciwstawiane elfom, które pozostały w Śródziemiu i nie dotarły do Nieśmiertelnych Krain. Do tej kategorii należą m.in.:
- Sindarowie, którzy zatrzymali się w Beleriandzie pod wodzą Thingola;
- Avari, czyli „Niechętni”, którzy odrzucili wezwanie Valarów już u początków Wielkiej Podróży⁴.
W elfickiej historiografii rozróżnienie między Amanyarami a elfami Śródziemia miało istotne konsekwencje kulturowe i symboliczne. Amanyarowie uchodzili za nośników „wyższej wiedzy” (lambë, craft, lore), głębszego zrozumienia Muzyki Ainurów oraz bliższego związku z porządkiem ustanowionym przez Ilúvatara⁵. Jednocześnie Tolkien konsekwentnie unikał prostych wartościowań: doświadczenie Amanu niosło zarówno mądrość i piękno, jak i pychę, alienację oraz tragiczne skutki buntu.
W tym sensie pojęcie Amanyar stanowi jedno z kluczowych narzędzi analitycznych w badaniu elfickiej historii i tożsamości — wyznaczając linię podziału nie tyle między „lepszymi” i „gorszymi” Elfami, ile między różnymi doświadczeniami światła, wiedzy i przeznaczenia w obrębie jednej rasy.
Przypisy
- J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „Of the Coming of the Elves and the Captivity of Melkor”.
- Tamże; por. „Of Eldamar and the Princes of the Eldalië”.
- J.R.R. Tolkien, The Peoples of Middle-earth.
- J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „Of the Eldar”.
- Verlyn Flieger, Splintered Light.
Bibliografia
- Tolkien, J.R.R., The Silmarillion.
- Tolkien, J.R.R., The Peoples of Middle-earth.
- Tolkien, J.R.R., The War of the Jewels.
- Shippey, Tom, The Road to Middle-earth.
- Flieger, Verlyn, Splintered Light: Logos and Language in Tolkien’s World.
