Aman

Aman jest zachodnim kontynentem Ardy, określanym mianem Nieśmiertelnych Krain, stanowiącym siedzibę Valarów oraz znaczącej części elfów – Eldarów. Nazwa wywodzi się z języka quenyi i oznacza „Błogosławiony” lub „Kraina Błogosławiona”, co odzwierciedla jej wyjątkowy status ontologiczny i kosmologiczny w strukturze świata stworzonego przez Eru Ilúvatara¹.

W pierwotnym układzie geograficznym Ardy Aman znajdował się na zachód od Śródziemia, oddzielony od niego Belegaerem, Wielkim Morzem. Po zniszczeniu Lamp Valarów i późniejszym ukształtowaniu Valinoru stał się centrum władzy Valarów oraz duchowym i kulturowym punktem odniesienia dla elfów². W Amanie wzniesiono m.in. Valmar, miasto Valarów, a także Eldamar – krainę zamieszkaną przez Telerich.

Kluczowym momentem w dziejach Amanu była Zmiana Świata (Akallabêth), dokonana po Upadku Númenoru w 3319 roku Drugiej Ery. W wyniku boskiej interwencji Ilúvatara Aman został usunięty z kręgu świata materialnego: Arda została uczyniona kulistą, natomiast Nieśmiertelne Krainy znalazły się poza zwykłym porządkiem geograficznym i czasowym³. Od tej chwili żaden śmiertelnik nie mógł już dotrzeć do Amanu drogą fizyczną.

Dostęp do Amanu zachowali jedynie elfowie, którzy mogli podążać Prostą Drogą (Straight Road) – szlakiem wyłączonym spod praw geometrii zakrzywionego świata. Podróż ta była możliwa dzięki szczególnym okrętom Telerich, często określanym jako Łabędzie Okręty, symbolizującym zarówno duchowe powołanie elfów, jak i ich więź z Zachodem⁴.

W tolkienowskiej wizji kosmologicznej Aman nie jest jedynie miejscem geograficznym, lecz przestrzenią teologiczną i metafizyczną. Nie oznacza nieśmiertelności samej w sobie, lecz stan bliskości z Mocami Ardy i harmonią stworzenia. Dla elfów Aman pozostaje miejscem odnowy i spełnienia, dla ludzi zaś – utraconą krainą, znakiem granicy między losem śmiertelników a porządkiem boskim⁵.

Przypisy

J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „Valaquenta”.
Tamże, „Of Valinor and the Two Trees”.
J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „Akallabêth”.
J.R.R. Tolkien, The Lord of the Rings, Dodatek A; por. The Silmarillion, „Of the Rings of Power and the Third Age”.
Humphrey Carpenter (red.), The Letters of J.R.R. Tolkien, listy dot. Amanu i „śmiertelności”.

Bibliografia

Tolkien, J.R.R., The Silmarillion.
Tolkien, J.R.R., The Lord of the Rings, wraz z Dodatkami.
Tolkien, J.R.R., The History of Middle-earth, t. X: Morgoth’s Ring.
Shippey, Tom, The Road to Middle-earth.
Flieger, Verlyn, Splintered Light: Logos and Language in Tolkien’s World.
Carpenter, Humphrey (red.), The Letters of J.R.R. Tolkien.