Ainur

Ainur (quen. Ainur – „Święci”) to pierworodne byty duchowe stworzone bezpośrednio przez Eru Ilúvatara z mocy Niezniszczalnego Płomienia. Istnieli oni pierwotnie w Bezczasowych Salach (Timeless Halls), poza granicami czasu i materii, gdzie uczestniczyli w kontemplacji myśli Stwórcy oraz w akcie twórczym określanym mianem Muzyki Ainurów (Ainulindalë)¹.

Muzyka Ainurów, prowadzona i korygowana przez Ilúvatara, stała się podstawą wizji kosmicznej, z której – poprzez wypowiedziane przez Stwórcę słowo Eä! („Niech się stanie!”) – powstał Eä, czyli „Świat, który Jest”. W jego obrębie ukształtowana została Arda, scena wszystkich dziejów opisanych w legendarium Tolkiena². W ten sposób akt stworzenia Ardy posiada charakter zarówno muzyczny, jak i logosowy, łącząc elementy metafizyki chrześcijańskiej z platońską i augustyńską koncepcją harmonii kosmosu.

Spośród Ainurów część zstąpiła do Eä, aby urzeczywistnić wizję świata i kształtować jego strukturę. Od tej chwili określani byli mianem Mocy Ardy (Powers of Arda). Elfy – Pierworodni – dzielili ich na dwie zasadnicze grupy hierarchiczne³:

Valarowie

Najpotężniejsi spośród Ainurów, pełniący funkcję zarządców i opiekunów świata. Do Valarów należeli m.in.: Manwë, Varda, Ulmo, Aulë, Yavanna, Nienna, Oromë, Mandos (Námo), Vairë, Lórien (Irmo), Estë, Tulkas, Nessa, Vána, a także Melkor, który po buncie i upadku znany był jako Morgoth⁴.

Maiarowie

Ainurzy niższej rangi, podporządkowani Valarom, lecz często odgrywający kluczową rolę w dziejach Ardy. Do najbardziej znanych Maiarów należą m.in.: Eönwë, Ilmarë, Ossë, Uinen, Melian, Arien, Tilion, Sauron, Gothmog, a także Istari: Olórin (Gandalf), Curunír (Saruman), Aiwendil (Radagast) oraz Alatar i Pallando⁵.

Choć Ainurzy byli bytami czysto duchowymi, po wejściu do Eä przybierali formy cielesne (fanar), odpowiadające ich naturze, żywiołom i funkcjom. W granicach świata ich moc została jednak częściowo związana z czasem i materią, co ograniczało ich pierwotną wszechwiedzę i wszechmoc. Z tego powodu w mitologiach i wierzeniach ludów Śródziemia Ainurzy bywali postrzegani jako istoty boskie lub półboskie, choć w sensie metafizycznym pozostawali stworzeniami, a nie absolutami⁶.

Eschatologiczny wymiar mitu Ainurów ujawnia się w proroctwie o Drugiej Muzyce Ainurów, która ma zabrzmieć u kresu dziejów Ardy. Wówczas Ainurzy i Dzieci Ilúvatara wspólnie zaśpiewają pieśń doskonalszą od pierwszej, a jej echo przekroczy granice świata i czasu. Motyw ten łączy w sobie elementy chrześcijańskiej wizji odnowionego stworzenia oraz nordyckich i platońskich wyobrażeń o kosmicznym cyklu początku i końca⁷.

Przypisy

J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „Ainulindalë”.
Tamże; por. także Valaquenta.
J.R.R. Tolkien, The Silmarillion, „Valaquenta”.
Tamże.
J.R.R. Tolkien, Unfinished Tales, „The Istari”.
Verlyn Flieger, Splintered Light: Logos and Language in Tolkien’s World.
Tom Shippey, The Road to Middle-earth.

Bibliografia

Tolkien, J.R.R., The Silmarillion.
Tolkien, J.R.R., Unfinished Tales of Númenor and Middle-earth.
Tolkien, J.R.R., Morgoth’s Ring.
Shippey, Tom, The Road to Middle-earth.
Flieger, Verlyn, Splintered Light: Logos and Language in Tolkien’s World.
Carpenter, Humphrey (red.), The Letters of J.R.R. Tolkien.